در باره یک مجادله اندیشه ورزی یا سیاست بازی / «مجید یونسیان»

سید جوادمیری دو دشمن برای خود دست و پا کرده است.

اول ،ملی گرایان ایرانشهری

دوم ملی گرایان سیاسی.

با هردو در یک حوزه دچار چالش شده است.

حوزه زبان وقومیت.

میری بدون  تردید در این حوزه بدنبال نوعی باز آفرینی تئوریک یک اندیشه نو نیست بلکه قصد دارد با باز آفرینی یک تجربه تاریخی تفسیر نوینی ارائه دهد که در برگیرنده تلفیق میان دین بعنوان محور اتحاد یک جامعه در برابر عناصر فرهنگی وجغرافیایی است در این باز آفرینی میری متاثر از شریعتی ،امت را جایگزین ملت وهویت قومی را ذیل آن تبین می کند اما بنظر می رسد در بیان این هدف توفیق زیادی نیافته است و احتمالا نخواهد یافت چون قبل از ساخت مبانی تئوریک وبیان ایجابی دیدگاه خود ، به تخریب نظرگاههایی پر داخته است که ریشه های عمیقی در تاریخ معاصر ایران دارد.ورویارویی با آن نه تنها به این راحتی امکان پذیر نیست بلکه معقول هم بنظر نمی رسد.

✍️در جامعه جهانی ما با دو نوع متفاوت از جامعه روبرو هستیم.

نوع اول جوامعی هستند که در قالب تعاریف کلاسیک از جامعه قرار دارند،جوامعی که مردمانش از اشتراک در تاریخ،فرهنگ وسابقه تمدنی برخوردارند،مرزهای ثبت شده جغرافیایی مشخص دارند ودگرگونی های آنها اغلب درونی است والزامات سیاست جهانی نقش زیادی در تحولات آنها ندارد به اینها می توان جوامعی عام اطلاق کرد.

گروه دوم جوامعی هستند که تمامی مشخصه های گروه اول را دارند اما یک ویژگی دیگر آنها را برجسته می کند وان متاثر شدن از الزامات سیاست جهانی است،جامعه چون ایران از معدود جوامع در جهان است که جامعه ای خاص به حساب می اید،چند دلیل برای خاص بودن این نوع جوامع از جمله ایران وجود دارد.

اول سابقه تمدن سازی مستمر،

از میان جوامع معدود تمدن ساز از ابتدای تاریخ تا کنون، ایران و چین تنها واحد‌های جغرافیایی و فرهنگی هستند که با سیر تحولی پیش رونده امکان بقای فرهنگی  داشته آند.از این لحاظ تمدن ایرانی در تلفیق با اسلام ، مدعی به حساب می آید این نوعی پتانسیل دگرگون ساز درونی وپیش رونده است.

✍️دوم موقعیت جغرافیایی ایران از گذشته تا کنون هرروز به اهمیت آن افزوده شده واکنون در قلب ارتباطی جهان قرار گرفته که هیچ قدرت جهانی قادر به نادیده گرفتن آن نیست.

دوعامل دیگر، یعنی نوع تفسیر از اسلام بعنوان یک ایدئولوژی درگیر وتاثیر گذار در جهان معاصر و منابع انرژی ، به خاص بودن ایران کمک کرده است لذا این خاص بودن ایران را خواه ناخواه با الزامات سیاست جهانی پیوند داده است.

✍️در جوامع خاص هر تحولی که از نظر راهبردی پارادایم اصلی نظام هژمون تلقی می شود بازخوردی دوگانه دارد.یا جذب می شود ویا در برابر آن مقاومت صورت می گیرد .در حال حاضر ایران در تقابل با پارادایم نظم هژمون مسلط جهانی است که برخی آن را به رویارویی تمدن اسلامی،ایرانی با تمدن غرب قیاس کرده آند که البته قیاسی نادرست است اما آنچه محرز است رویارویی سیاسی است میان دوقدرت یکی قدرت هژمون ومسلط آمریکا در عرصه جهان و یکی قدرت ایران بعنوان نظامی که نه در جستجوی رویارویی کامل است و نه نظامی است که بخواهد جذب واستحاله یابد.

این منازعه که در حوزه سیاست وروابط بین المللی پر رنگ وواقعی است قطعا مبتنی بر ظرفیت هایی استمرار می یابد .ظرفیت هایی که همسان نیست.

بیژن عبدالکریمی در جایی می گوید:«مرجع تفکر واقعیت است» اما این واقعیت چگونه وبا چه عناصری شکل می گیرد.

بنظر من این واقعیت با فهم «مساله» امکان پذیر است. مساله ما چیست؟عبدالکریمی می گوید ما مسأله نداریم، بلکه بحران داریم ،راه نجات از بحران را «خود آگاهی می داند»ومی گوید«ما تصویری که از خود داریم غیر واقع بینانه‌ای است»

اینکه این فقدان خودآگاهی بحران است یا مسأله مهم نیست مهم محوریت این موضوع است ، ما بحران داریم، مساله داریم و در مقابل آمریکا با ما مسأله دارد ، مساله ای بنام نفت، مساله ای بنام موقعیت جغرافیایی و در مقابل ما در درون مسأله ای داریم بنام توسعه نیافتگی،واین ها همه مسأله های ماست اما این ما مای امروز است نه تاریخ، نه تمدن، امریکا اکنون ود واقعیت با نفی ومعارضه با مای کنونی در مسیر نفی تاریخی وتمدنی است با تخریب دو وجه برجسته از این مای تاریخی،

اول در قالب تئوری نزاع تمدنی و خونین جلوه دادن مرزهای تمدن اسلامی که هانتیگتون بیان کرد.

دوم در قالب نظریه جدید فوکویاما، هویت جویی و برگشت به ناسیونالیسم.

نظریه هانتینگتون در سیاست جهانی به چند فاجعه بزرگ از جمله ظهور القاعده، طالبان و داعش منجر شد که پیامدهای آن هنوز وتا سالهای متمادی استمرار می یابد و آنچه موجب شد در تسری آن به داخل ایران شد پیوند تاریخی ملیت گرایی ایرانی است که از تلفیق دین وناسیونالیسم بوجود آمده است .

نظریه فوکویاما که نوعی تغییر پارادایم سیاسی در راهبرد آمریکاست اکنون در حال تبدیل شدن به یک الزام در سیاست بین الملل است که پیامد آن تقویت جنبش های

سیدجواد میری مینق

هویت جویانه در سه عرصه، سیاسی، قومی و زبانی است.

این نظریه در قالب بازگشت از جهانی شدن،رشد ناسیونالیسم قوم گرا، تقویت خیزش های راست وپوپولیستی، بستری برای ظهور کانتون های قدرت خواهد بود . لذا اکنون بعد از نظریه مرزهای خونین در تمدن اسلامی، تجزیه جغرافیایی جزیی از پیامدهای پارادایم جدید آمریکاست.

اگر این ها را امور واقعی بدانیم که باید این چنین باشد آنچه در آینده در کنار نفت و موقعیت جغرافیایی مسأله ماست، تمامیت ارضی ،تمامیت تمدنی، تمامیت فرهنگی وتمامیت زبانی ماست،

همانگونه که بیژن عبدالکریمی با طرح «امکان امر دینی » نه تنها در جامعه ایدئولوژی زده ما بلکه در کل جهان ان را راه حلی برای تقابل با افراط گرایی دینی می داند وامکان واقع نگری به مقوله دین در جامعه ما را تقویت می کند ، سید جواد طباطبایی هم به همین منوال با طرح فلسفه ایرانشهر در جستجوی احیای گفتمانی تمدنی،فلسفی است برای جامعه ای که بحران ها آن را در مرز فرسایش فرهنگی قرار داده است .ناسیونالیسم مدنی وسیاسی که وجه غالبی از رویکرد پارادایمی امثال دکتر جلایی پور است نوعی واقع گرایی سیاسی است،واکنشی مسولانه به یک فرایند نهفته در الزامات سیاست جهانی که قصد دارد فرسایش اقتدار ومشروعیت سیاسی حکومت را به مرز سقوط نه صرفا نظام سیاسی مستقر بلکه به تجزیه ایران بکشاند.

براین مبنا من امر دینی عبدالکریمی،امر فرهنگی وتمدنی طباطبایی وامر ناسیونالیسم مدنی جلایی پور را سه وجه متفاوت از یک مقاومت در برابر فروریزش درونی ونوعی مقاومت  تلقی می کنم وهرانچه به این سه آسیب می رساند نه از وجه چالش در اندیشه ورزی بلکه از بعد الزام در سیاست واقعی نادرست تلقی می کنم اما واقعیت این است که ظهور و بروز چالش در حوزه اندیشه ورزی نوعی فرصت برای  پر کردن خلأهایی  است که سالیان متمادی حوزه تفکر در ایران را بی انگیزه کرده است حال در این بزنگاه، تاسف بار است که چالش اندیشه به مجادله در قضاوت و داوری میان رویکردها وسوابق شخصی وبدتر از آن به خشونت های کلامی متعفن کشیده شده است ای کاش کنش‌گران حوزه اندیشه با صبوری ومتانت وادب که جزیی از دین،فرهنگ،تمدن وانسانیت است این فرصت را تبدیل به کوره های خشم ونفرت نکنند.

مجید یونسان

نظرات

  • پیر ژوبر، دیپلمات فرانسوی، متولد ۱۷۷۹ میلادی، در کتاب ” مسافرت به ارمنستان و ایران” در مورد مفهوم ناسیونالیستی “پرشین” نزد ساکنان “پرشیا” می نویسد :

    S’il est interroge sur son pays, il ne dit pas:« Je suis Persian », cette denomination generale etant inconnue en Perse; mais il dit: “ Je suis Afchar, Zend ou Bakhtiari», selon la tribu a laquelle il appartient.
    ترجمه انگلیسی:
    If he is asked about his country, he does not say: “I am Persian”, this general name being unknown in Persia; but he says: “I am Afchar, Zend or Bakhtiari”, depending on the tribe to which he belongs.
    ترجمه ی فارسی:
    اگر از او درباره کشورش می پرسیدند او نمی گفت من یک پرشین هستم (محمود هدایت، مترجم کتاب به خطا واژه “ایران” را جایگزین “پرشین” کرده است). این نام کلی پرشین در پرشیا ناشناخته است. او در پاسخ بسته به قومی که متعلق به ان است، می گفت من افشار هستم. من زند هستم. من بختیاری هستم.

  • ناپیر مالکولم (متولد ۱۸۷۰ میلادی – وفات ۱۹۲۱ میلادی)
    NAPIER MALCOLM
    کشیش انگلیسی در ایران عصر مشروطه کتابی نوشته با عنوان
    Five Years in a Persian Town
    و در این کتاب مفهوم ملیت را در ذهن یک فرد یزدی به صورت ذیل توصیف کرده است:

    As a matter of fact, the Yezdi regards the Isfahani
    as a foreigner. When I was leaving Yezd I remember the sensation amongst my servants when they heard that my successor, who was going to take on most of them, wanted to bring an Isfahani butler.
    به عنوان یک واقعیت، یک نفر یزدی فرد اصفهانی را یک بیگانه در نظر می گیرد. وقتی من یزد را ترک می کردم احساسات خدمتکارم را به یاد می آورم که وقتی آنها شنیدند که جانشین من که پس از من سرپرستی آنها رابه عهده داشت، می خواست کره اصفهانی بیاورد
    Yezdis hardly recognize the bond of a common country at all. There are three connecting links which appeal to them; the link of a common religion; the link of a common family or business, for the family tie is of a character that includes the relation between employé and employer; and lastly, the link of the
    common town.
    مردمان یزد به سختی می توانند مفهوم کشور مشترک را درک کنند. یزدی ها سه نوع پیوند را می شناسند. دین مشترک، خانواده یا کار مشترک و در نهایت، شهر مشترک
    The bond of fellow-townsmanship is perhaps not considered a very close one, but for all that it is a real link.
    مفهوم دوستان همشهری یک پیوند نزدیک لحاظ نمی شود اما یک پیوند واقعی برایشان است.
    However, if you were to suggest to a Yezdi that he ought to have something in common with a Bushīrī, irrespective of the question of religion, simply because they both paid taxes to a common king, I very much doubt whether he would understand what you meant, and, if he did, I am quite sure that he would
    think that you were either joking or a lunatic.
    با این وجود، اگر به یک یزدی پیشنهاد کنی که او چیز مشترکی با یک بوشهری غیر از دین از قبیل پرداخت مالیات توسط هر دوی آنها به یک شاه مشترک دارد، شک دارم که او مقصود تو را درک کند و در صورت درک مقصود تو، مطمئنم که آن را یک جوک و تو را یک دیوانه قلمداد می کند.

    In the vocabulary of the common people it is difficult to find an intelligible word for _country_. There is a word for _empire_, but the natural equivalent in the Persian mind to our expression _country_,meaning fatherland, is _shahr_, which denotes a town, or _vatan_, which is the home-district, and is used in very much the same way.
    در زبان مردم عامی به سختی می توان واژه ای معنادار به عنوان معادل کشور یافت. در زبان آنها واژه ای برای سلطنت وجود دارد، اما یک معادل طبیعی در ذهن پرشین برای مقصود ما از واژه کشور به معنای سرزمین پدری عبارت است از واژه شهر. معنای شهر یعنی شهرستان، وطن، منطقه ای در اطراف خانه ما. مردم عامی با همین معنا آن را به کار می برند
    “What is your town?” is the Persian’s way of saying, “Where do you come from?”
    در زبان فارسی گفتن اینکه شهر تو کجاست به معنای این است که شما اهل کجا هستید؟
    and although he has been taught to call an Englishman _Inglīs_, he almost invariably calls England _Landan_; indeed it is this which we put as an address on all our English letters.
    آنها عادت کرده اند که یک مرد انگلیسی را انگلیس بنامند. عالبا انگلستان را لندن می نامد. در واقع این همان آدرسی است که ما در تمام نامه های انگلیسی مان به کار می بریم
    The Yezdi’s ideas on the regions beyond his very narrow horizon are distinctly confused.
    ایده های یک فرد یزدی از مناطقی فراتر از افق منطقه باریک خود کاملا مبهم و مغشوش است
    If you begin to talk to him about other places, you
    are met not by mere ignorance of geography, but by a conception of the surface of the earth that is ludicrously impossible.
    اگر با یک یزدی درباره سایر مناطق صحبت کنی، نه تنها با جهل او نسبت به سایر مناطق مواجه می شوی، بلکه صحبت با او درباره مفهوم سطح زمین به صورت تمسخر آمیزی غیر ممکن است.

    It is equally difficult for the Yezdi to conceive of a natural and continuous land.
    برای یک یزدی مشکل است که درکی از زمین پیوسته و طبیعی داشته باشد

    The Yezdi’s idea of the town as the only geographical and political unit is simply a generalisation from the circumstances of his own city.
    ایده یک فرد یزدی از شهر به مثابه تنها واحد سیاسی و جغرافیایی در واقع کلی سازی شرایط شهر خود اوست

ارسال دیدگاه