آذربایجاندا اسلام اؤنجه سی تورک دولت لری – ۱

آذربایجاندا اسلام اؤنجه ­سی تورک دولت­لری – ۱

مقاله نین قونوسو “اسلام اؤنجه­ سی آذربایجان تورک دولت­لری”دیر. آنجاق بو قونویا گیرمه ­دن اوّل، ایکی مقدمه لازیمدیر: بیرینجیسی تورک عنوانلی دولت لریمیزی تانیماق و ایکینجیسی پروتوتورک توپلولوقلار و یا حتا دولت­لری دوشونمک. یئنه ده بونلاردان اؤنجه تورک­لرین دونیادا یاییلمالاری و ایندیکی دورومونو بیلمک گره ­کیر.

   تورک توپلوقلاری بوگون یئر کوره­ سی­نین باشا باشینا یاییلمیشدیر. دئمک اولار بوگون هئچ بیر خالق تورک لر کیمی دونیادا یاییلمامیشدیر. شوبهه­سیز بو یاییلما چوخلو کؤچلردن حاصیل اولموش و بیر سیرا نه­دن­لره گؤره اؤز آنایوردلاریندا کؤچوب و باشقا یئرلری ده اؤزلرینه وطن سئچمیشلر. بو کؤچلری نه­دنی هم اقتصادی – اکونومیک و هم سیاسی اولموشدور. سیاسی نه­ دن­لری بئله سیرالاماق اولا:

بوی آراسی مجادله ­لر

چین باسقی­سی

موغول باسقی­سی

او بیری طرفدن اقتصادی نه­دن­لری ده بئله سایماق اولار:

اوتلاقلارین دارالماسی

حیوانلارین چوخالماسی و چوخلو اوتلاقلارا احتیاج دویولماسی

نفوسون آرتیشی

قوراقلیق

اوچونجو طرفدن نئچه عامل ده تورکلرین یئنی یئرلرده قبول اولونماسی­نین دا نه­دن­لری واردیر بو نه­ دن­لردن: تورک­لرین ایگیدلیگی: آت سورمه ­ده و اوخ آتمادا مهارتلری، چتین­لیکلره دؤزوملو اولدوقلاری

گؤیچک اولدوقلاری دا سبب اولوردو هر یانا گئتدیکده محبت­له قارشیلانیردیلار

باغیمسیزلیق روحیه­ سی، هر یئری وطن بیلمه­ سی، بو اؤزه ­للیک­لر بورادان یارانیر کی تورکلر اؤزولریمه محیط ایله وفق وئره بیلیرلر و محیط ایله اویغونلاشیرلار.

تورکلر بؤیوک بیر جغرافیادا داغیلمیشلار، هر یانا گئتمیشلرسه ده اؤز کولتورلرینی آپارمیشلار، گاهدان دا همین کولتورو اونودوب و حل اولموشلار، آما چوخلوق اونلارین ائتکی بوراخمالاریندا اولموشدور.

تورکلرین کؤچلری بوگون دونیانین هر یئرینه داغیلماقلارینی و یاییلماقلارینی گؤسته­ریر او جمله­ دن تورکلر سیبری­ یه کؤچموشلر (سیبری سؤزجویو تورکجه اولموش)، چین، هندوستانا کؤچموشلر؛ آمریکایا گئتمیشلر و بوگون اورادا یاشایان قیزیل دریلی لر دوغو آسیادان بوزلوقلار اوستوندن کؤچوب ةآمریکایا چاتانلاردیر.

آنادولو و ایران آدلانان توپراقلارینا دا تورکلر چوخلوق قازانمیشلار، بوندان علاوه تورکلر مصر، سوریه، یمن و آفریقانین چوخ اؤلکه­لرینه ان اسکی زمانلاردان یورد قورموشلار. آفریقادان علاوه اروپایا دا کؤچلری اولموش و بوگون دوغو اروپادا وارلیقلاری چوخلوقلا بیلینمه­ ده­ دیر.

بو کؤچلر تاریخ بویو زمان – زمان داوام ائتمیش و عئینی حالدا گوجو دولت­لر ده یاراتمیشلار. بوگون بیز بیر تورک اولاراق ایراندا یاشایاراق، تورک تاریخی اوچون چوخلو اؤلکه­ لرده قایناق تاپا بیله­ریک. چین، بیزانس، عرب و فارس قایناقلاری و آرشیولرینه درین بیلگی­لر الده ائده بیله­ ریک. آنجاق بوگونون تاریخ آراشدیریجی­لاری بو بیلگی­لری گاهدان اؤز منافع­لرینه گؤره ده ­ییشیرلر و گاهدان تحریف ده ائدیرلر او جمله­دن ایراندا فارس شوونیست­لری تورک تاریخینی حتا آرشیولری آرادان آپارماقلا دا تحریفینه چالیشیرلار.

   بیر قونویو دا آچیقلامالی­یام: تورکلرین کؤچلری زمان زمان داوام ائتمیش و نئچه مین ایللر بویوندا بو کؤچلر اوز وئرمیشدیر و گاهدان ائله اوزون بیر تاریخه باغلی اولور کی کؤچ زمانی داها اؤنم بسله­ میر، او جمله­ دن بوگون ایران آدلانان بؤلگه­ ده یاشایان تورکلرین بو توپراقلارا گلمه­ سی تامام بورادا یاشایان بوی­لاردان اسکی زمانلارا عایید اولدوغو اوچون یئرلی تورکلر تانینماغا حقلی­دیرلر. هر دؤوره ­نین کؤچلری ­نین نه ­دن­لرینی آراشدیرماق اولار. من بورادا ایکی قونو اوزه­رینده دانیشاجاغام:

پروتوتورکلر

تورکلر

اورتا آسیادا تورک آدلی توپلولوقلار و دولت­لر بونلاردیر:

هون

آوار

گؤک تورکلر – ۲ دوره­دیر

اویغورلار

قارلوقلار

قیرقیزلار

تورکیشلر

کیمرلر

باشقوردلار

پچنک­لر

خزرلر

اوغوزلار

آما آسیایا گلنده تورک توپلولوقلاری و دولت­لری ده بونلاردان عبارتدیر:

هون

آوار

بولقارلار

مجارلار

سابیرلر

کومانلار – قپچاقلار

خزرلر

ایلک اؤنجه آسیا تورکلریندن دانیشاق. اورتا آسیادا یاشایان تورک توپلولوقلار هامیسی تورک دولت­لرینی ده قورموشلار. یعنی هونلار، آوارلار، گؤگ تورکلر، اویغورلار، قارلوقلار، قیرقیزلار، تورگیشلر، کیمرلر و باشقوردلار اؤز دولت لرینی قورموش و بیر سیرا نئچه یوزایللر حکومتلرینی ساخلامیشلار. بو آرادا تکجه پچنک­لر دولت قورمامیشلار و توپلولوقلار شکلینده قالمیشلار. بونلار بیر سیراسی اسلامدان سونرا داوام تاپمیشدیر مثلا اویغورلار اسلامندان سونرا داها گوجلو اولموشلار ، البتده اوغوزلارین حکومت­لری اسلامدان سونرا تشکیل تاپمیشدیر.

آنجاق اروپایا گلدیکده هونلار و آوارلار هر ایکی قاره ده اؤز دولت­لرینی قورموشلار. اوندان علاوه بولقارلار اسلام اؤنجه سی آذربایجان یولو ایله اروپایا چاتیب و اوروپادا اؤز دولت­لرینی تشکیل وئرمیشلر. بولقارلار حاققیندا دئمک اولار کی بیر اوزون زمان دا آذربایجاندا قالمیشلار، آما دولت­لرینی اروپادا قورموشلار و بوگون ده بولقارستان اؤلکه سینده اؤز وارلیقلارینا داوام ائدیب و کیملیک­لرینی ساخلاییرلار. بونو دا آرتیرمالی یام کی بولقارلار آذربایجاندا یاشادیقلاری زمان تورکجه ادبیات یاراتمیشلار و ادیب­لری بو ادبیاتی بولقار – آذربایجان ادبیاتی بؤلومو کیمی ده ­یرلندیریرلر.

مجار بویلاری دا آسیادان اروپایا کؤچه­رک اروپادا اؤز دولت­لرینی قوروب و بوگون مجارستان آدلی اؤلکه­ لرینی ساخلاییرلار. بونلاردان اؤنجه فین – اوقورلار اروپایا چاتیب و بوگونکو فنلاند اؤلکه ­لری فین­لری دولت و اؤلکه ­لری ساییلیر و مدرن تورک دولت­لرینی قوروب – ساخلامیشلار.

سابیرلر، کومانلار اروپا دا دولت قورا بیلمه­ میشلر، آما توپلولوقلارینی قوروموشلار و بوگون ده توپلولوق فورموندا یاشاییرلار.

آذربایجا گلدیکده خزرلر گوجلو دولت­لرینی اسلام اؤنجه­ سی یارادیب و ۴ یوزایل اؤز حکومتلرینه داوام ائتدیرمیشلار. خزرلردن بوگون الیمیزده تورکجه اثرلر موجوددور. خزرلر هم تاریخده و هم ادبیاتدا بؤیوک ائتکی لری اولموش و سونرا آسیادان کؤچوب و اروپادا دا بؤیوک ائتکی بوراخمیشلار.

   بونلار آراسیندا اوغوزلار اسلام اؤنجه­ سی دولت قورموشلار، آنجاق آذربایجانا عایید اولان دولت­لری اسلام سونراسینا عایید اولور .

ایندی قیسا صورتده بو دولتلری تانییاق. آسیا هون دولتی

تورک آدیلا تانینان ایلک هون امپریاسی ۲۲۰ ایل میلاددان اؤنجه اورتا آسیادا یارانیب و ۲۱۶ میلاددان سونرایا قدر سورموشدور. یعنی بو حکومت ۴۴۰ ایل تامام گوجلو بیر امپریا اولموش و چین قارشیندا دایانمیش، حتا چینی اؤز توپراقلارینا قاتمیش و حکومتلرینی الی آلتیندا آلمیشدیر. هونلارین ایلک خاقانی تئومان یا تومان اولموشدور کی ۲۲۰ میلاددان قاباق حکومت یاراتمیش و ۲۰۹جو ایل میلاددان اؤنجه­ یه قدر خاقاننلیق تختینده اوتورموشدور. ۱۱ ایل حکومتینده چینه دال اوتورتموش و گوجلو امپراتورلوغونو ساخلامیشدیر. اونون آدی تئومان یا تومان دیر. بو آد قوشون تشکیلاتیندا ایشله نیلن بیر آد دیر و معناسی اون مین کیشیلیک قوشونا باشچیلیق ائدن بیر کیشی یه دئییلیر. تورک قوشونو ان، یوز، مین و اون مین لیک بؤلوملره بؤلونه رک اون باشی، یوزباشی، مین باشی و تومان آدلاناراق قوشون تشکیلاتیندا کوماندارلارین عنوانلاری آدلانیردی، نئجه کی بوگون همین ایراندا خوجه، گروهان، گردان، هنگ، تیپ، لشکر، سپاه و ارتش اولاراق باشچیلاری سرجوخه، سرگرهبان، سرگرد، سرهنگ، سیزتیپ، سرلشکر، سپهبد و ارتشبد آدلانیر. تومان دئدیکده اون مین لیک بیر قوشونون باشچیسی دئییلیردی. تومان دا بئله بیر مقام صاحبی اولاراق خاقانلیغا چاتیر و تومان آدی ایله تاریخده تانینیر.

تومان بیر دموکراتیک حکومت یارادیر و اؤزو شانکو عنوانلی یورلی حکمدارلار سئچه­ رک مرکزی حکومته باغلی ایشلری گؤرورموشلر. او ائله گوجلو-ایدی کی چین دولتی مشهور چین دووارلارینی اونون قارشیندا چکدیردی و یوزایللر بویو تورکلره سد اولسون دئیه ­رک هر ایل تعمیر ائدیب اوزالدیردی، آما یئنه تورکلر قارشیندا بیر کئچیلمز سد اولامادی. تومان چین ایالت لرینه الده ائدیب و چین حکومتیندن باج آلیردی.

۲۰۹ ایل میلاددان قاباق تومانین اوغلو مئته خاقان ایش اوستونه گلدی. مئته خاقان آتاسیندان دا داها آرتیق لیاقت گؤسته­ ریب و هون امپریاسینی داها گوجلندیردی و گئنیشلندیردی. مئته خاقان ۲۰۹ دان ۱۷۶ ایل میلاددان قاباغا کیمی – یعنی ۳۳ ایل حکومت سوردو و تاریخده اؤزوندن بؤیوک ائتکی­لر قویدو. اونون تاریخده قالان ایشلری بونلار اولدو:

  • امپریانین گئنیشلیگی

  • تورک تشکیلاتی نین قورولماسی

  • دموکراتیک سیستمین یاراتماسی

  • تقویم یاراما

  • ایندی بونلاری بالاجا ایضاح ائتمک گره­ کیر:

  • مئته خاقان هون – تورک امپریاسی­نین هم گوجلندیردی و هم گئنیشلندیردی. اونون زمانیندا هون توپراقلاری آسیانین چوخ توپراقلارینی احاطه ائدیردی.

  • مئته خاقان قوشون تشکیلاتی ایله برابر حکومت تشکیلاتینی دا منحکمنلندیردی و دولت ایشلرینی بیر مرکزه باغلی اولاراق نظام وئردی. اونون زمانیندا بئله تشکیلاتین یاراتماسی اونلارین تدبیر و فیکیر صاحبی اولدوقلارینی گؤسته­ ریر. بونلاردان قالان یازی­لار هله لازیمی قدر آراشدیریلمامیش و علمی تکلیفلر بو حاقدا یئرده قالمیشدیر.

  • دموکراسیا یاراتماق اوچون، حتا پروتوتورک لر زمانیندا آغ ساققاللار شوراسینی داها گوجلندیرمک دولت اوچون ده یاردیمچی اولموش و شانکو سیستمی گوجلنمیش و بئله لیک خالق کوتله لری اؤلکه نین تقدیراتیندا سهیم اولموشلار.

  • تقویم علمی بیر شکیل تاپمیشدیر. بیلیرسینیز بوگون ده هله ایراندا هر اون ایکی ایل ده هر بیر ایل بیر حیوان آدی ایله باغلی آدلانیر مثلا سیچان، قویون، دونقوز، تویوغ و . . .

  • بو تقویم مئته خاقان طرفیندن یاراتمیشدیر. هر ۱۲ ایل بیر دوره ساییلاراق، عئینی حالدا هر دوره انسان یاشاییشیندا و عمرونده ده بیر دؤره آدلاندی: ایلک ۱۲ ایل – اوشاقلیق دؤره­ سی، ایکینجی ۱۲ ایل – گنج­لیک دؤره ­سی، اوچونجو ۱۲ ایل – کیشی­لیک دؤره­ سی، دؤردونجو ۱۲ ایل – پیشمیشلیک دؤره­ سی، بئشینجی ۱۲ ایل – تجربه دؤره ­سی و آلتینجی ۱۲ ایل قوجالیق دؤره ­سی.

مئته خاقاندان سونرا اونون اوغلو “کی اوک” خاقان اولدو. اونون دا امپراتورلوق دؤره­ سی هون دولتی­ نین عظمتلی دورانی ساییلیر. “کی اوک­”دان سونرا اونون اوغلو چی­چی خاقان اولدو. اونون زمانیندا چین توطئه­ لری گوجلندی. ۵۸ دن ۵۴ ایل میلاددان اؤنجه ایللری آراسیندا چین هون امپریاسیندا رخنه سالا بیلدی و هون دولتی­نین توپراقلاریندا تفرقه سالدی و بیر سیرا توپراقلاری اؤز الینه آلدی. بو زمان چینه باغلی­لیق و باغیمسیزلیق آراسیندا قالیر. یاواش – یاواش هون امپریاسی ایکی بؤلومه: دوغو و باتی هونلارینا بؤلونور. چین گوجله ­نه­ رک هون ضعیفله­ ییر. چین جاسوسلاری بؤیوک ضربه­ لر وورا بیلیرلر. نهایت هون دولتی ۲۱۶ ایلینده پوزولور.

آردی وار. . .

ارسال دیدگاه