اصلی – کرم

اؤن سؤز

     خالق افسانه‌لری هر مدنیتین قیمت‌لی خزینه‌سینین بیر حیصه‌سی حساب اولونور. آذربایجان‌دا افسانه‌لرین عاشیق آدی ایله اوزولونمز علاقه‌سی وار، چونکی اونلار بوتون آذربایجان، حماسه، دؤیوش، شن‌لیک حکایه‌لر و داستانلارینین وارلغی‌دیر.

“اصلی و کرم” آذربایجان عاشقانه داستانلاری آراسیندا خاص و غیرعادی سون بیتیشی ایله سئچیلن شاه اثرلردن ساییلیر. بو داستان اونونجو عصرده یارانیب و تکمیل­له ­شیبدیر. چوخ احتمال کی، گنجه حاکمی کیمی تصویر اولونان زیادخان شخصیتی­ نین تصویرینده گنجه و اطراف ماحاللارین عاشیقلاری بؤیوک شهرت قازانان شاه اسماعیل خطایی­ نین نفوذوندان استفاده ائتمیشلر.

     داستان شرق اؤلکه­ لرینده متفاوت روایت­لرله یاییلمیشدیر. «اصلی-کر‌م» داستانینین بعضی روایتلرینده حادثه‌لرین اصفهاندا جریان ائتدییی و شخصیت­لردن آتاسینین بو شهرین شاهی اولدوغو گؤسته­ ریلیر. تاریخدن معلوم‌دور کی، اونونجو عصرین سونوندا شاه عباس طرفیندن اصفهان مرکز ائدیلمیشدیر. دئمه‌لی، داستانداکی حادثه‌لرین عاشیقلار طرفیندن اصفهانا کؤچورولمه‌سی ده بونونلا باغلیدیر.

     داستاندا اسلام و مسیحیّت دینینه مخصوص ایکی گنجین بیر-بیرینه اولان سئوگی‌سیندن بحث اولونور. کر‌م گنجه خانی زیادخانین­ اوغلو، اصلی کشیش قیزی‌دیر. کشیش، قیزینین مسلمان اؤغلانا اره گئتمه‌سینه قارشی‌دیر و هر وجه-ایله بو عشقین باشا چاتماغینا مانع اولور. داستان سئوگیلی­لرین فاجعه‌لی اؤلومو ایله تاماملانیر. داستانین قهر‌مانی قوقنوس کیمی‌دیر. بوتون داستان، قهرمانین سؤزلری ایله جانلاندیریلیر، اما سونوندا یانیر و کول اولور. بو داستان سیموول علامتلری ایله باغلانیر. بورادا آلما، خیال، سئوگی شرابی و س. کیمی فؤق­العاده­لیین محتواسی اؤیره­نیلیر. داستانین متنی تمامیله سئوگی موضوعسو ایله دولودور. داستان، آنانین بیر آلما یییه­رک قهرمانین دوغولماسی ایله باشلاییر و سحرلی پارچا واسطه­سیله بیتیر. قهرمان  غیرفعال شخصیته مالک‌دیر و ساده‌جه اذیت چکیر و دؤزور. بو سبب‌دن داستاندا حماسی جهتلر چاتیشمیر.

     بو موضوع دا اوچ اؤنملیلیک گؤزه چارپیر: آنانین حمایتی، آتانین  کور غرورو، یئنی­یئتمه­لرین اودلو محبتی. بو تیپ داستان سؤیله­ مک او زامانین عاشیقلارینا چوخ راحات دئییلمیش؛ چونکی دینله­ینلری راضی سالماق اوچون یا گرک آخیرین ایناندیریجی خشونتلی فاجعه ایله  قورتارئیمیشلر یا دا یابانچی، اینانمامالی خوش سرانجاملا. عاشیقلاریمیز بو آجی صلیبی بویونلارینا آلیب و رئالیستی روایتی عهده ­لرینه گؤتورموشلر.

     داستانین بعضی قسمت­لرینده، خصوصاً شعر حیصه‌سینده «دده­قورقود» داستانلاریندا اولان موضوع و نشانه­لره ده راست گلیریک. دده­ قورقود بویلاریندا قانتورالی­نین طرابزونا گئدیب تکورون سیناقلاریندان چیخدیقدان سونرا قیزی سللجان خاتونو آلیب گتیرمه‌سی، کر‌مین ده کافر قیزی دالینجا دوشوب سیناقلاردان قالخیب چیخماسی دئمک اولار کی، بنزر موضوع­دور.

بو داستانین بیر چوخ پارچالاری ایندی ده عاشیقلاریمیزین یارادیجی‌لیقلاریندا و جماعتین تاریخی یادداشتیندا، حافیظه‌سینده ساخلانا بیلمیشدیر. کر‌م یوردوموزون یئتیردییی نادر آذربایجانلی سیمالارداندیر.

     کلاسیک شفاهی یا کتبی متن­لری یئنیدن یازماق و ایندیکی آب و هوا ایله اویغونلاشدیرماق، بیر اثری یازماق حدینه­جن تقدیره لایق­دیر. خانیم رضوان حاجی قاسملو معلم بو ایش-ایله سانکی اوجا یئردن بیر دنیزه شیرجه گئدیب؛ آنجاق ورزش یا تفریحات مقصدیله یوخ، بلکه دریانین تکیندن بیر میرواری صیدینه آتیلیب و الحق ده گوزل هدیّه ایله قایییدیبلار.

                                                               دوقتور صمد رحمانی      

ارسال دیدگاه