حافظ و فضولی دیوانیندا ایلک شعرلرین قارشیلاشدیرماسی / اسماعیل جفرلی

فلسفه – ادبیات باغلامیندا اینجه‌لیکلر

۱-حافظ و فضولی دیوانیندا ایلک شعرلرین قارشیلاشدیرماسی (۳/۱)

حافظ‌ین فارسجا دیوانی و فضولی نین تورکجه دیوانی دئمک اولار بو ایکی دیلین شاه اثرلریدیر.

هر ایکی شاعر ایلک شعرلرینین ایلک مصرع‌سینی عربجه یازیبلار و هر ایکی شاعر ایلک شعرلرینده دئمک اولار اؤزلرینین دونیا گؤروشلرینی شعرلرینه یانسیدیبلار. و دئمک اولار هر ایکی شاعرده آچیق آیدین اؤز چئوره‌لرینین و اؤز ملّتلرینین اینانج و عقیده لرینی اؤز شعرلرینده نشان وئریبلر. فلسفی جهتدن بو ایکی دونیا گؤروشلری یئردن گؤیه قدر فرقلیدیرلر و نشان وئریر بو ملتلر نجور فیکیرله‌شیرلر و نجور یاشاماق ایسته ییرلر, و دونیایا باخیشلاری نئجه دیر.

حافظ‌ین ایلک شعری:

۱-الا یا ایها الساقی ادر کاسا و ناولها، که عشق آسان نمود اول ولی افتاد مشکل‌ها.

(ای ساقی بیر قدح دولاندیر تناول ائدک. اوّلده عشق یولو آسان گؤروندویونه رغما چوخ چتین ایمیش)

۲-به بوی نافه‌ای کاخر صبا زان طرّه بگشاید، ز تاب جعد مشکینش چه خون افتاد در دل‌ها.

(اوُمورام سحر یئلی سئوگیلینین آلین ساچینین قوْخوسونو گتیره.  اونون بوروق بوروق ساچینین قوخوسوندان نئچه اورکلر قان اولوبدور.)

۳-مرا در منزل جانان چه امن عیش چون هر دم، جرس فریاد می‌دارد که بربندید محمل‌ها.

(من جانان ائوینده نجور راحات اولابیلیرم بیر حالداکی جرس (بویونا آسیلان زنگوله) هر آن یوکوموزو باغلاماغی ایستیر (محمل: دوه نین بئلینه قویولان ایکی طرفلی اوتاقجیق.)

۴-به می سجاده رنگین کن گرت پیر مغان گوید، که سالک بی‌خبر نبود ز راه و رسم منزل‌ها.

(سجاده نی شرابا بولا اگر موْغلارین پیری دئییر، چونکی او بو یوللاری اییی تانیییر.)

۵-شبِ تاریک و بیمِ موج و گردابی چنین هایل، کجا دانند حالِ ما سبکبارانِ ساحل‌ها.

(قارانلیق گئجه، قورخولو دالغالار و قورخونج بورولقانلار یولدادیر، ساحلده  آسوده و سورومسوزلار نجور بیزیم حالیمیزی دوشونه بیلرلر.)

۶-همه کارم ز خود کامی به بدنامی کشید آخر، نهان کی ماند آن رازی کز او سازند محفل‌ها.

(یالنیز اؤزومو گؤردویوم اوچون سونوندا ایشیم روسوایچیلیغا چکدی، وقتی بیر سیرر هر یئره یاییلدی اونو ییغیشدیرماق اولماز.)

۷-حضوری گر همی‌خواهی از او غایب مشو حافظ، متی ما تلقَ مَن تَهوی دَعِ الدُّنیا و اَهمِلها.

(اگر دوزگون حضور و راحاتلیق ایستیرسن، اوندان غافل اولما، هر واخت ایسترسن ملاقات ائده‌سن ایسته‌دیگینی، وداع ائت (بوراخ) و بوْشلا دونیانی.)

فلسفه – ادبیات باغلامیندا اینجه‌لیکلر

۱-حافظ و فضولی دیوانیندا ایلک شعرلرین قارشیلاشدیرماسی (۳/۲)

فضولی‌نین ایلک شعری:

۱-قَد اَنارَ العِشق لِلعُشّاقِ مِنهاجَ الهُدا، سالِکِ راهِ حقیقت عشقه ائیلر اِقتِدا،

(عشق، عاشیق‌لر اوچون هدایت یولونو ایشیقلاندیردی، حقیقت یولجوسو یالنیز عشقه دایانمالیدیر)

۲-عشقدیر اول نشئه‌یِ‌کامل‌کیم، اونداندیر مُدام،      مِی‌ده تشویرِ حرارت، نئی‌ده تأثیرِ صدا،

(یالنیز عشقده مداوم نشئه و سئوینج وار، شرابدا اولان اوتانجاقلیق و قیزارما و نئی‌ده‌کی حزین سسده بونداندیر.)

۳-وادیِ وحدت، حقیقتده، مقامِ عشقدیر، کیم مُشخص‌اولماز اوْل وادی‌ده سلطاندان گدا،

(وحدت یولو اصلینده همان عشق مقامی و مرتبه سیدیر، و بو یولدا سلطان لا گدا عینی و برابر یولجولاردیرلار.)

۴-ائیله‌مز خلوتسرایِ سیررِ وحدت محرمی، عاشیقی معشوق‌دان، معشوقو عاشیق‌دن جُدا،

(وحدت مقامی و یولو هئچواخت عاشق و معشوقو بیربیریندن آییرماز و اونلاری واحد وجود سانار.)

۵-ای‌کی، اهلِ عشقه سؤیلرسن: ملامت؛ ترکین ائت! سؤیله کیم، مُمکنمودور تغییرِ تقدیرِ خُدا؟

(ای اونلارکی بو یولجولوق اوچون بیزی قیناییرلار، مگر بو الهی تقدیردن قاچماق اولار، بو یولدان بیز دؤنمه‌ریک.)

۶-عشق کیلکی چکدی خط، حرفِ وُجودِ عاشیقه، کیم، اولا ثابت، حق اثباتیندا نفیِ ماعَدا،

(عشق قلمی عاشیق‌ین وجودونا خط چکه‌رک بیلدیردی کی حق دن غیری‌نین وجودو یوخدور.)

۷-ای فضولی، انتها‌سیز ذؤوق بوُلدون عشق‌دن، بؤیله‌دیر هر ایش کی، حقّ آدییله قیلسان ابتدا.

(ای فضولی عشق ده سونسوز ذؤوق تاپدین. و هر ایش حق آدییلا باشلانارسا بئله دیر.)

 

فلسفه – ادبیات باغلامیندا اینجه‌لیکلر

۱-حافظ و فضولی دیوانیندا ایلک شعرلرین قارشیلاشدیرماسی (۳/۳)

یوْروم:

۱–حافظ شعری نین ایلک اوچ بیتینده عشق یولونون چتین اولدوغونو گؤرر و چتینلیکلردن قاچماق اوچون ساقی‌یه سیغینیر و چاره نی مست لیکیده و دونیادان خبرسیز اولماقدا گؤرر.

-بونا قارشی فضولی شعرینین ایلک و ایکینجی بیتینده عشق یولونو ان دوغرو و ایشیقلاندیریجی یول گؤرر، و اگر بیر سیرا چتینلیکلر، مثلا تشویر و ناله ده گؤرونسه اونلاری بو یولون خصوصیتی بیلر و عاشق بو یولدا گرک بونلاری گؤز اؤنونه آلسین و قورخویا یئر وئرمه‌سین.

۲—حافظ بئشینجی بیتده یولجو و سالک لر اوچون آیریجالیق و تفاوت گؤررکن و یونگوللرله (سبکبار) مستلر آراسیندا فرق قویارکن، اؤزونو دیگرلرینه نسبت امتیازلی و اوستون گؤرر. یئنه ده حافظ دولاییسیز یوللا یولونو شاشیراراق بو یولجولوق اوچون اولیا و موغلار پیرینی آرایار و بونو آچیق آیدین دؤردونجو بیتده اورتایا قویار. یئنه ده بئشینجی بیتده یولونون شاشیردیغینی داها آیدین شکیلده بیلدیرر.

-آما فضولی سلطان و گدا آراسیندا فرق قویماز و هامی نی عشق وادی سینین عینی یولجوسو کیمی گؤرر. فضولی بو موضوعنو اوچونجو، دؤردونجو و آلتینجی بیتده اورتایا قویار و بو ایش اوچون بوتون انسانلاری برابر گؤررکن اصلا پیر دالیسیجا دوشمز و دولاییلی و دولاییسیز، انسانی بو یولجولوق اوچون کامل سانار. و بئشینجی بیتده ده  عشق یولوندا ثابت قدم اولوب او یولدان دؤنه‌یه‌جه‌یینی بیلدیرر.

۳–حافظ نهایتا معشوقا یئتیرمک اوچون دونیادان ال چکمه‌یی  و تارَک دونیانی اؤنه‌رر و  دونیا ایشلرینه قاریشماقدان قاچینار. و بونو یئددینجی بیتده بیلدیرر. طبیعتا بو گئدیشده، بیلیمسل چالیشمالار و علمی آراشدیرمالار معناسین الدن وئرر و فایداسیز گؤرونر. بو حاقدا حافظین چوخلو شعرلری واردیر. اؤرنک اوچون:

حدیث از مطرب و می گو و راز دهر کمتر جو. که کس نگشود و نگشاید به حکمت این معما را.

-آما فضولی معشوقا یئتیرمک اوچون، عاشیق‌ین معشوق دا اریمه سین و اونونلا وحدته یئتیشمه سین گؤرر. و عشقی تک بیر دوغرو یول گؤره‌رک او یولو حق ایله بیرلشدیریر. بو موضوع هم یئددینجی بیتده و هم اؤنجه کی بیتلرده اؤزونو گؤسته‌رر. طبیعتا بو یول دونیایا دوزگون باخماق و بیلیمسل داورانماق آنلامیندادیر و بو اوزدنده فضولی نین شعرلرینده دئمک اولار بوتون دیگر کلاسیک شاعرلرین ترسینه، علمه یعنی بیلیمه ان چوخ اؤنم وئریلر. بونادا دقت اولونمالیدیر، فضولی‌نین یولو وحدتِ وجود یولودور و وحدتِ شهود تفککورویله اینجه گؤرونوملو و اما اصلینده چوخ درین فرقی واردیر. البته فضولی بیلیم‌ین یئترسیزلیکلرینی ده اونون یارارلارییلا بیرلیکده تانیییر و شعرلرینده وئرر. اؤرنک اوچون:

-علم‌سیز شعر، اساسی یوخ، دیوار اولور، اساس‌سیز دیوار، غایتده بی اعتبار اولور.

-علمیدیر باعثِ رفاهتِ خلق، فعلیدیر موْجبِ رضایِ خدا،

-عقل کیم غوّاصِ دریایِ کمالِ علمدیر، جوْهرِ ذاتین تصوّر ائیله‌سه، حئیران اولور،

-صؤحبت ارباب ِ علم و معرفت دن کسب قیل، حُسْنِ سیرت، صورتِ حالین دگرگون اولما‌دان،

قایناق: اسماعیل جفرلی، ۱-غزالی‌دن صدرایا دوغرو فلسفه-ادبیات و بیلیم. ۲-حدیقه السعدا کتابی.

ارسال دیدگاه