بهروز دولت آبادی (چای اوغلو) ابدیته ققوشدو

ائلیمیزین نغمه کاری

چاي اوغلو

بهروز دولت آبادي چاي اوغلو تخلوصو ايله آذربايجان چاغداش ادبياتي و موسيقي­ سينده اؤزه­ ل بير يئر توتور. شوبهه­ سيز چاي اوغلو ۴۰ و ۵۰ نجي ايللرده آذربايجان مبارز يازيچيلاري آراسيندا گؤركملي سيمالاردان دير و صمدگيل دن آد آپاراندا «بهروز» آدي غملي تارييلان آدي چكيلمك‌ده‌‌دير. بوتون ايران ضيالي­لاري اونو تانيياردي. بهروز چاي اوغلو اؤزه­ ل تاري ايله، توتغون و چكيجي سسي ايله آذربايجان خالقي­نين دردلريني چيغيريردي و گؤزه­ل شئعرلريله مبارزه يوللاريني آچيردي. اونون اودلو شعرلري اللرده گزيب، سينه­ لرده يئر توتوردو. آنجاق بوگون صمدگيل­دن قالان ده­يرلي بير ياديگاردير. او، بوگون ده يازيب يارادير، هله ده شعرلريندن صمد قوخوسو گلير، سانكي اوره­ يي اونلارلادير. اينقيلاب عرفه­سينده چاي اوغلو بوتون مبارزلرين ييغينجاقلاريندان اينقلاب سه­ سيني قالديريب آذربايجان آديني بؤيوتموش و موسيقي كاسئت­ لري اللرده گزيردي. چاي اوغلو آدي اينقيلابي موسيقي و آذربايجان سه­سي كيمي تانينيردي. . .

شاعرین یاشاییشی

بهروز دولت آبادی – چای اوغلو تخلصو ایله تانینان شاعریمیزین یارادیجیلیغی، صاندیق ادبیاتیمیزدان تانینیر. اونون شعرلری انقلابدان اؤنجه یاییلما امکانی تاپمادی، انقلابدان سونرا ایدی کی شعلری اللرده گزیب، دوداقلاردان اوخونوردو[۱].

   چای اوغلو، ۱۳۱۷ جی ایلده تبریزده – چای قیرلغیندا –  زحمتکش بیر عائله­ ده آنادان اولدو. اوشاق چاغلاری ملی حکومت ایله بیر اولدوغو اوچون، بئله بیر خوشبختلیگه اوغرامیشدیر کی ایکی کلاسی اؤز آنا دیلینده اوخویا بیلسین. آنا دیلین شیرینلیگی بوگونه قده ­ر ده آغزیندا داد وئریر.

اوشاقلیقدان موسیقی هوسی ایله یاشامیش و آز بیر امکانات ایله ده موسیقیه باشلامیشدیر. ایلک اؤنجه توتک چالمانی اؤیر­نمیش و بالا – بالا تار چالماغا یول آچمیشدیر.

درسینی بیتیردیکدن سونرا معلم اولور و قره­بولاغ کندینده – کاغذکنان کندلرینده ساییلیر – معلم اولور و ایکی ایلدن سونرا ممقانا کؤچور. بو زمانلاردا هر هفته تبریزه گلمک امکانی تاپاراق، هر جومه آخشامی تبریزه گلیب و بیر باشا “آشیقلار قهوه خاناسی” نا گئدیب، موسیقی هوسینی ایستیلندیریر. ۱۳۴۱ ایلیندن تبریزه منتقل اولور و دوزگون بیر یولدا موسیقی اؤیره­نیر. او زمانلار گونونو تار چالماغینان کئچیریر. موسیقی ایله شعر ده بیر یارانمیش، شعرلر ده سؤیله­ییر.

آنجاق سورگون ده اولور. اما، نه­دنی بیلینمه­لی­دیر! ۱۳۴۷ ایلینده صمد، اوختای و باشقا یولداشلاریلا فعالیته باشلامیش و موسیقی عالمینده ده یولداشلاری­نین ذووقونو آلیشدیریردی. بو زمان تبریز بیلیم یوردونون اؤیر­نجی­لرینه بیر تار رسیتالی اجرا ائتمگه چاغریلیر. آنجاق گؤزه­ ل چیخیشیندن سونرا، ساواک طرفیندن توتوقلانیر. جالب بودور کی اونو بئله اتهاملاییرلار کی سن رسیتالی نوحه هاوالاریندا چالمیشسان! بونا گؤره ده تبریز بازاری باغلانیر، بوتون گناهلار بوینونا دوشور. قتی حکمو ده صادر اولور!؟ آنجاق تبریزدن سورگون اولماسینا قناعتله­ نیرلر.

چای اوغلو یئنه ده موسیقی اؤیره­نمه­سیندن ال چکمیر و ۱۳۴۹ جو ایللرده یئنه علی اکبرخان شهنازی­نین شاگیردی اولور. هله بونلارلا قناعته گلمه­ییب، یئنه اؤیرنمکدن ال چکمیر. تا اینکی “خانه­ ی صبا” دا “دوره­ ی عالی ردیف”ی بیتیریر.

بوگون، چای اوغلو بؤیوک بیر موسیقی اوستادی دا وار. اونون هاوالاری و بسته­ له­ دیگی موسیقی­لر هله بیر کاسئتلرده ائشیگه چیخمامیشسا دا، بو یاخینلاردا اونون چیخماسینی دئمیشدیر و هوسکارلاری اومودوار ائتمیشدیر.

چای اوغلونون بیر پارا موسیقی اثرلری مختلف فیلم­لر ده متن موسیقی­سی کیمی ده استفاده اولونموشدور. چای اوغلونون بسله­دیگی موسیقی­لر بونلاردیر:

  • سریال “آتش بدون دور” – نادر ابراهیمی. بو اثر انقلابدان اؤنجه ایران تلویزییاسیندان یایینمیشدیر.
  • “صدار صحرا” همین یازاردان.
  • “کارگران شوره زار” سریالی­نین موزیک متنی
  • “ستارخان” فیلمی­نین موزیک متنیندن بیر پارچالار
  • “ایپک یولو” مستند بیر فیلمین موزیک متنی
  • “وقتی که هوا می­ایستد” فیلمی نین موزیک متنی – بو فیلمین دولاندیرانی یئنه نادر ابراهیمی اولموشدور.

بونلاردان علاوه، چای اوغلو بیر چوخلو شعرلره موسیقی بسته­له­میش و چوخلو هاوالار دوزموشدور.

بیز بورادا چای اوغلونو بیر شاعیر کیمی تانیتدیرما و تانیما ایسه ییریک. اونون شعر دفترلرینی آراتشدیریب و شعر دونیاسینا یول تاپماغا چالیشاجاییق. اونون شعرلرینی اوخویوب اوخوجولاریمیزلا بؤلوشه­ جه­ ییک.

شاعرین شعر دونیاسی

چای اوغلو، بؤیوک شاعیریمیز شهریارین یاخین فامیلی ساییلیر. ۱۳۴۱ جی ایلدن، شهریارین عمه نوه سی ایله اورتاق یاشاییشی باشلاییر و بو حاتین گؤزه­للیکلرینده بیری ده بودور کی هر دن بیر، شهریار گؤروشو ال وئریر. بئله لیکله شهریار مریدی کیمی یاشاییر. هردن بیر ده شعر یازیر.

هئچ شوبهه یوخدور کی چای اوغلودا شاعیرلیک استعدادینی اؤز یولداشلاری – صمد، اوختای و باشقالاری دا گؤروردولر. شاعیرین اؤز دئدیگینه گؤره اوختایین تشویقلری ده شاعیرین ذووقونو داها آرتیریر. بونونلا برابر صمد گیل بیر ادبی ییغینجاقلاری دا واریدی. چای اوغلو دا بو فضادان یارارلانیر و آذربایجان ادبیاتی ایله علاقه بسله ­ییر.[۲]

چای اوغلونون شعر عالمینده بیر باشقا ساحه ده واردیر. بو ساحه بوگونه قده­ر آچیقلانمیمشدیر. بو دا بوندان عبارتدیر کی چای اوغلو چوخلو شاعرلرین شعرینی شهریارا یئتیرمیشدیر و بیر ائلچی کیمی بو گؤز­ل سفیرچیلیگی بوینونا آلمیشدیر. ۱۳۴۸ ایلینده پرفسور رستم علیف تهرانا گلدیکده، محمد راحیمین “آچیق مکتوب” اثرینی – شهریارا خطاب یازدیغی اثری – چای اوغلونا وئریر و چای اوغلو اونون ائلچیسی اولور. بیلدیگیمیز کیمی شهریار بو مکتوبلارلا دونیادا شؤهرت قازانمیش و آذربایجان ادبیاتیندا بئله­ لیکله بیر مکتب یاراتمیشدیر. شهریارین بو مکتوبا یازدیغی جوابی، چای اوغلو باکیه گؤنده ­ریر. ابوالفضل – حسرت تخلصلو شاعیریمیزین، سونرا سلیمان رستمین شهریارا یازدیغی شعرلری ده چای اوغلو شهریارا چاتدیریر؛ هابئیه شهریارین جوابلارینی دا چای اوغلو اونلارا یوخ، بلکه بوتون آذربایجان ادبیاتی­نین ماراقلی­لارینا چاتدیریر.

هامیدان ده یرلی ایش، بولود قاراچورلونون معروف مکتوبونو چای اوغلو شهریارا یئتیرمیشدیر و شهریارین شاه اثری اولان “سهندیه”نین یارانماسیندا ان بؤیوک اثری یاراتمیشدیر.[۳]

هر حالدا، چای اوغلو هم شعر یارادیجیسی­دیر، هم موسیقی. موسیقی قالسین بو ساحه­ده بیلنلره! بیز شعر عالمینه توخوناجاییق.

چای اوغلونون اثرلری

دولت آبادی­نین شعر ساحه­ سینده کی اثرلری بونلاردی :

مجموعه

بایاتی بایات اولماز

مجموعه

چاي اوغلونون شعرلري اينقيلابدا «مجموعه» آدلي كيتابدا اللره چاتدي[۴]. بورادا اونون ۸ شعري گلميشدير و بونلار آذربايجان شعري­نين ده­يرلي اؤرنك­لري  اولاراق اللره دوشدو. اونون مبارز سسي بو شعرلرده سسله­نيردي:

نه قده رمني ازسه لر

توتوب ديليمي كسسه لر

قانيمي ناحق تؤكسه لر

ال چكمه رم، باغيرارام

ائل اوبامي چاغيرارام.[۵]

چاي اوغلو فرياد قوپارير و خالقيندان ايسته­يير سسينه- سس وئره­ن اولسون:

سسيمه سس وئر منيم

بوتون ائللر ياشيل چؤللر

خوش نغمه­لي سازدا تئللر

گؤزه­ل اوزلو

شيرين ديللر.[۶]

چاي اوغلو اؤزو دئميشكن هارايدان هاراي آلير، ائلين قوينونا دالير، اونلاردان ايلهام آلير، سازي ايله، سؤزو ايله اوركلره اود جالير. وطنين سئوگي­ سيني آتا بيلمه­ ييب و بئله سؤيلور:

منيم يوردوم آذربايجان

داغلاري­نين اوره­يي قان

جيرانلار اويلاغي موغان

اينان بو سؤزومه، اينان

دويابيلمز سنون بالان-

آي ساوالان-

آي ساوالان-

آي ظاليم­لردن،

باج آلان![۷]

چاي اوغلو ائلينه- خالقينا وفالي قالير. او، اؤزونو ساوالان بالاسي بيليب، ساوالان كيمي اوره‌يي قانلي، باشي توفانلي و  اته­ يي چايلي دير . اؤزونو ائل شاعيري بيلن چاي اوغلو بئله سؤيلور:

من ائل عاشيقي يم،ائل شاعيري يم

آديم چاي اوغلو دور، اليمده سازيم

يوردوم آذربايجان اودلاري دياري

او دوركي اودلودور منيم آوازيم.

ماراقلي بوراديركي چاي اوغلو، سازيلا- آوازيلا آذربايجان درديني چيغيرير، فرياد چكير و همان سازا اوزونو توتاراق درديني اونا سؤيلور. شاعيرين چوخلو شعرلري سازينا خيطاب سؤيلنميشدير. اونونلا دانيشاندا اور­ك سيزيسي­ني ائشيتمك اولور:

سوسما، دانيش

كوسمه، باريش

آي سينه­ سي يانيق سازيم

درده وئره ن قانيق سازيم

سؤيله منه:- دردين نه دير-

سيررين نه دير؟

چاي اوغلونون شعرلري­نين هاميسي، استثناسيز خالقيميزين درديندن ديله گلمه­ده دير. زحمتكش خالقي­ميزين آرزي- ديلك­لري، غم كدرلري بوشعرلرده ديل آچير. ماراقلي دير كي اونون ال زحمتيندن يارانان «قالي» دا ديل آچير و ائيلي ؟ سؤيلور:

خالچا

نييه صف باغلاييب باخير سيز منه

قانلارين رنگي دير بويويوب مني

اينجه بارماقلارلا، مظلوم بالالار

گئجه لر ياتماييب توخويوب مني.

درديمي دئشمه يين داغيلين گئدين

آليشيب يانيرام سبب كاريما

حسرتلي گؤزلردي قوينومدا ياتان

دئيييب فخر ائتمه يين صنعت كاريما.

سويوق زيرزميده، نازيك بيلك لر

هله ده قلبيمده دفه دؤيورلر

آلنيمداكي رنگيم بارماق قاني دير

ديه دئييب توخوجومو سويورلر!..

بئش ياشيندا قيزلار- گلين لر

صوبح اذاني شيرين يوخو چاغيندا

ديسكيدير يوخودان قاپي نين سه سي

اوشاقلار دوزولوب قاپو داليندا…

دزگاهين باشيندا خيردا بالالار

اوزلرين چئويريب قوغورلار مني

كيفسه ميش هاوادا، قانلي پيچاقلار

ايلمه گين ايچينده بوغلار مني.

        ****

آچيلين داغيلين قانلي دوگونلر

سورمايين قانيمي ظاليم زالي لار

چورويون، تؤكولون دار آغاجلاري

بوغمايين سسيمي ظاليم قالي لار…

چاي اوغلو زحمتكش خالقينا محبت بسله ­يه­ رك، ائل قهرمانلاريني دا اونوتمايير. او بيليركي آلني آچيق خالقي­نين بؤيوك قهرمانلاري دا هئچ زامان زحمتكش­لري اونوتماييب و خالقلاري يولوندا جاندان كئچمه ­دن اسيرگمه ­ييبلر. چاي اوغلو«يئددي قارداشلار» شعرينده، بوقهرمانلاري اوتاغينا ييغير. بونلار يئددي قارداش و يئددي سيرداش ديلار: بيري بابك، بيري كوراوغلو، هجر خانم، نيگار خانيم، عمادالدين نسيمي و بهروز دولار. گؤردويوموز كيمي بوخالق قهرمانلاري يئددي قارداش كيمي سيرالانيبلار. بورادا هجر خانيم و نيگار خانيم دا قارداش ساييليرلار.آنجاق چاغداش قهرمانيميز «بهروز» همان دهقاني دير. بويئدي قارداش شاعيرين اوتاغيندا توپلاشيب بير سمفوني اجرا ائده­ جك­لر!

اوتاغيمدا يئددي قارداشلار ياتيب

يئددي سيرداشلار ياتيب

هربيري بير گونش تك

اوتاغيما نور ساچيب.

ساباح كنسرت وئره جك لر

بتهووئنين بئشينجي سمفوسون

بيرده سئوگيلي آنا يوردوم

آذربايجان ماهني­سين![۸]

چاي اوغلو زمانه نين اينسانلاريندان دانيشير و اونون بوينوندا اولان وظيفه­ لردن. شعرلرينده زمانه‌نين دورومونو چوخ آيدين صورتده آچيقلايير و بئله بير ظولمتين حؤكوم سوردويو زاماندا اينسانين نئجه اولدوغونو بئله يازير:

من اينسانام ابدي بير ديله ييم وار

گونش كيمي اوره ييم وار

سحر مندن دوغاجاقدير

قارانليغي بوغاجاقدير.

ظولم ائله سه، زور دئمه.

شاعير اؤز وظيفه­ سينه آگاه اولاراق، بئله داوام وئرير:

بيليرم كي اگر دورسام دوناجاغام

ترپشمه سم

لش خورلارين اللرينده قالاجاغام

بونا گؤره

سارسيدانماز افق مني

من اينسانام

ساباح تئزدن

دان يئريني چاپاجاغام

من سحرم آچاجاغام

من سحرم آچاجاغام.[۹]

شوبهه يوخدور كي بو زامان آذربايجان شعري گئري قالماييب بلكه قاباقجيل و دؤيوشكن شعر اولاراق دونيا شعريله آياقلاشير، اونونلا آدديملاشير. آذربايجان بالالاري، شعري بير سيلاح كيمي ايشله ديب و ظاليم­لرله دؤيوشده يارارلانيرلار. بيلديگيميز كيمي صمدين اؤزو و يولداشلاري هره سي نئچه شعر قوشموشلار، مقاله ­لر يازميشلار و نهايت اله سيلاح آلميشلار و گؤرموشوك آنجاق تكجه بو شعر، او مبارز اينسانين خالقينا اولدوغو محبتي و صميميتي گؤسترمك اوچون كيفايت دير. هئچ بير دوشونجه­ لي آذربايجانلي يوخدوركي بوشعري اوخويوب مناف فلكي اوچون اوره ­يينده يئر ساخلاماسين. صمدگيل هاميسي بئله­ديرلر. چاي اوغلونون دا شعرلري بئله بير ماهيت داشيير. او، زمانه‌نين بوغونتوسونو، آجي دورومونو و خالقين درديني دريندن دوشونور و شعريله گله­ جك نسيل‌لره تانيتديرير. اونون «شياد قالاسي» شعري بو زمانين دورومونو گؤزه­ل صورتده آچيقلامادادير:

شياد قالاسي

خبر شهري قاپساييب

گزير آغيزدان آغيزا-:

بوردا بير قالا تيكيله جك

بير قالا كي

اني يويوندان اوجا

بويو انيندن!

باشي قارقا ياتاغي

اتگي اود اوجاغي

ديبي تولكو اوتاغي!

هره بير يئره يورويور

هامي بير- بيرين قورويور

بو قالا شاه قالاسي

ائل قاني، آه قالاسي.

جارچيلار جارلاييرلار:

افتخارلا بيزدن قالسين گله جگه يادگار

تاريخلرده يازيلسين

شكلي بوتون كيتابلاردا قازيلسين

گلين همت ائيله يين

باشا وئره ك قالاني!

سحر تئزدن بوتون شه هه ره

اضطرابلا، يولادوشدو

بيرينجي گون

آتالار اوشاقلاري نين

آياق بارماقلاريني

سون گون آياقلاريني

اوچونجو گول ايسدي- ايسدي قانلاريني.

هفته باشا چاتمادي-

بوتون كندن، شه هه ردن

ماشين- ماشين ال- آياق، باش گتيرديلر

بيرآي اولا- اولمويا

قالاني باشا يئتيرديلر.

بوقالا شاه قالاسي!

ائل قاني، آه قالاسي!

     *****

ائله كي باشا چاتدي

بوتون سس- سمير باتدي

قانلي قالا باغيريردي

عصيان- عصيان چاغيريردي.

آيلار كئچدي، ايل قورتاردي

قالادان سس كسيلمدي

دئوره سينده ناهال قالخدي

ديبلرينده گئجه- گوندوز

سو يئرينه قانلار آخدي.

ائله كي باهار يئتيردي

قارا- قارا گوللر آچديلار

چوخ كئچمه دي

گوللرسولدو

آغاجلار ميوه يه دولدولار

هر شاخه ده مينلرجه گؤز

مينلرجه سؤز

سايسيز قوللار

سايسيز باشلار

ائله كي ريشه آتديلار

قانلي قالايا چاتديلار

دارما داغين ائيله ييب

شاه قالاسين داغيتديلار.[۱۰]

چاي اوغلو دا بو چاغدا ياشاييب- ياردان شاعيرلريميز كيمي ميللي مسأله­يه توخونوب و «يئرلي ادعا» آدلي شعرينده، دوزگون اولاراق سؤزلريني و بئله ايره­ لي سورموشدور:

من دئميرم آذر ديلي فارس ديليندن شيريندير

شيرين قالسين ساوالانين بالينا

جيران باخيش قيزلاري­نين

ياناقداكي خالينا.

آنجاق حاقلي­يام سؤيلويم

بوديل آنا ديليمدير.

    *****

من دئميرم آذر ائلي بوتون ائللردن باشدي

گؤزه للري چاتما قاشدي.

اينسانليقدا بو سؤز يوخدي

يئر اوزونده چاتماقاش- آلا گؤز چوخدي.

ازل گوندن اينسان دئمك بير- بيرينه قارداشدي

خوش گونلرده يولداشدي

يامان گونده سيرداشدي.

آنجاق او يئرده كي زور حقه دؤنور

دوز سؤز يالانا چؤنور

گوجلو گوجسوزو باسير

توتوب ديليندن آسير

مني- سني توولاماغا

اوتوروب اؤزون بزير

دوشوب يوردومدا گزير

اوندا من باغيراجاغام

ائليمي چاغيراجاغام

دييه م: ائللر آييق گزين!-

بير- بيريزدن هاييق گزين!

       ******

من دئميرم آذربايجان اوجاداغلار يوردودو

قوجا باغلار يوردودو

هر اؤلكه نين دره سي وار، داغي وار

باخچاسي وار، باغي وار

باغلاري نين آجي- شيرين

بادامي وار، ناري وار.

آنجاق بونو دئمه لي يم-

اوجاسسله، بير نفسله-

قارانليق گئجه ده، قاردا- بوراندا

زيروه لرده شاختا آدام قيراندا

تولكو ائو ايچينده آدام جيراندا

بابكين قالاسين يادينا سالسان

«نبي» ني،«روشني»، «هجري» آنسان

سن ده منيم كيمي ائليوه يانسان

ساباحين وارليغين قارداش اينانسان

نسيمي تك حق اوستونده دايانسان

وطن حسرتي ايله آليشيب يانسان

انسانين ابدي ديله گين قانسان

خالقيندان، يوردوندان سن ايلهام آلسان

قهرمان ائليوين قوينونا دالسان

شانلي تاريخينه بير نظر سالسان

اوندا منيم سؤزلريمي قانارسان

داهي قارداش سن مني آز قينارسان.

        *********

آذري يوردومون بايقو بالاسي

بو سؤزو سازيمين ديليندن ائشيد

بوتون وارليغيمي سندن آلميشام

گئجه لر عشقيندن ياتانماميشام.

گون به گون اوجالير سازيمين سه سي

خالقيمين سينه سي، سازين قفسي

يورولماسين چاي اوغلونون نفسي

خالقين ايستك لرين سازيندا چالسين

گون به گون ائلي نين باشين اوجاتسين. [۱۱]

 

  بایاتی بایات اولماز

  بایاتی بایات اولماز اثری، شاعیرین بوتون شعرلرینی احتوا ائدیر. بو شعر دفتری ۱۳۸۴ جو ایله تهراندا چاپ اولور. کتابین چاپ ایشلری چوخ گؤز­ل و اثر، قالارقی بیر اثر کیمی بازارا گلمیشدیر. بو کتابا اؤن­سؤز یازان دا پرفسور حمید محمدزاده اولموشدور. بو مقدمه اؤزو چوخ ده ­یرلی اولاراق، کتابین ده­یرینی ده آرتیرمیشدیر. شاعیرین اؤز یازدیغی مقدمه ده بورادا واردیر. بو کتابی موضوع جهتیجه نئچه بؤلومه بؤلموشدور:

بایاتیلار

لیریک شعرلر

آتالار سؤزو

بایاتی بایات اولماز اثری­نین نئچه اؤزه­ للیکلری واردیر. بیریسی بودور کی بوکتاب، ایکی الفبادا یازیلمیش و عربجه الفبادان علاوه لاتینجه ده یازیلمیشدیر. بو ایش، اثری ایراندان ائشیکده تورکلرین ده اوخوماسینا یاردیم ائده بیلیر.

بونونلا بئیه که بو کتابدا فهرست یوخدور، آنجاق، شعرلرینی نئچه بؤلومه بؤلمک مومکوندور. ایلک اؤنجه بایاتیلاردان دانیشماق لازیم گلیر. بورادا بیر سیرا بایاتیلار واردیر. بو بایاتیلار نئچه موضوعو احتوا ائدیر:

  • بایاتی بایات اولماز.
  • شهید بالاسینا
  • زمان سسی
  • یانمیش زمی حکایه­ سی

بو شعرلر هامیسی بایاتی فورماسیندا یازیلمیشلار. بورادا ۸۶ بایاتی واردیر.

لیریک شعرلر

   بورادا یازیلان شعرلر، یازی تاریخینی نظرده آلیرساق، نئچه بؤلومه بؤلونور. بیر سیراسی انقلابدان اؤنجه یه عاید دیر. مثلا :  سازیم منلن دانیشیر / محتشم ساوالان داغی / ننه مین ناغیلی / خاطره لر دونیاسی / سسیمه سس وئر منیم و باشقالاری

   بو شعرلر ۱۳۴۴ دن انقلابا قده­ر یازیلمیشدیر. بیر سیرا شعرلر ده انقلابدان سونرا یازیلمیش و جنگ دورانینا مربوط اولور او جمله­دن : دوستوم مندن شعر ایسته­ مه / اوره­ک سؤزو / خالچا و باشقا شعرلر. او شعرلرده، شاعرین جنگه نسبت دوشونجه ­سی ایله برابر، امپریالیسمه ده رابطه­ سینی آچیقلاییر.

   اوچونجو بؤلوم شاعرین ۱۳۸۰ جی ایللردن سونراکی شعرلرینی ایچینده ساخلاییر او جمله­ دن :  آییق گؤزلر / ایچی بوش طبیل / بیزین کندیمیز / آمان دردیم / و یئنه ده باشقا شعرلر. بورادا بیر سؤزو ده اونوتماماق گر­ک. شاعر بو زمان یازدیغی شعرلرینده ده هله انقلابی دوستلارینی اونوتمامیش ، او جمله­ دن نابدله یازدیغی شعرینده “آیریلیق ماهنیسی”ندان دانیشیر. هابئله جانان گلیری شعرینی ده شهرک ه اتحاف ائتمیشدیر.

آتالار سؤزو

   کتابین بیر بؤلومو ده آتالار سؤزونه باغلانمیشدیر. شاعر، بورادا مدرک آتا – بابالاریمیزین حکمتلی سؤزلرینی شعره چکمیش و مختلف فورمالاردا تقدیم ائتمیشدیر. چای اوغلو، بو آغیر و زنگین کولتوروموزون نه قده­ر غنی و دولقون اولدوغونو بیله­رک بوتون وطنداشلارینا، هابئله اؤزونه ده وظیفه بیلیر کی بو خزینه­ نی توپلاییب و نشر ائتمک هامیمیزین آنا وطنه و آتا – بابالاریمیزا بورجوموزدور. بونلاری توپلاماقلا، گله­ جگه دوغرو یول گئده بیله­ ریک. اؤرنک اولاراق بیر نئچه آتالار سؤزونو شاعیرین دیلینده اوخویالیم:

آبدال اولان آدام آبیرلی اولار،

دوزسوز آدام نه دنسه اوزسوز اولار.

بؤیوک دورا – دورا کیچیک دانیشماز،

سارساق، گیج، آخماق دا آج اولار.

***

آری باجاسینا چؤپ اوزاتمازلار،

های – کوی ایلن یاتانی اویاتمازلار،

اؤزونو بیه نن یالقیز دولانار،

قیسسا سؤزو چکمکله اوزاتمازلار.

***

ائششگینه نال وورمامیش یوک چاتما،

آنلامازلا دوروب باش – باشا قاتما.

آشین دادسیزلیغی دنسیزلیکدن اولار،

اوغرونو قوغالامازلار، ایته داش آتمازلار.

***

آتاسینی آتان ائلینی ده آتار،

گودنسیزین گودنسیز ده ایشی اولار.

گئجه نین سؤزونو گوندوز دئمزلر،

کارسیز اولاد همیشه فرسیز اولار.

چای اوغلونون بوگونکو شعریمیزده دورومو

چای اوغلو، ایلک اؤنجه موسیقی و ساز آلت­لرینه ماراق بسله­میش و اؤزو دئمیشکن – شعر و سؤز صنعتی ایله موسیقی آراسیندا قیریلماز بیر باغلانتی­نی بیلمیش و دویموشدور. با باغلانتی اونون اؤز یاشاییشیندا ان دوزگون صورتده اؤزونو گؤسترمیشدیر. چای اوغلو اوشاقلیق ایللریندن موسیقی ایله برابر شعر هوسیله یاشامیش و شعرلر سؤیله­میشدیر. چای اوغلو بوگون شعرلریله بوتون ییغینجاقلاردا هوسکارلارین ماراغینی قازانیر.

چای اوغلو بیر شاعیر کیمی اؤز یئرینی چاغداش ادبیاتیمیزدا محکملندیرمیشدیر. اونون شعرلری شاه دؤورونده چاپ امکانی تاپمادی و تاپا بیلمزدی ده. چای اوغلونون شعرلری صاندیق ادبیاتیمیز قولوندا یئر آلمیش و ایللر بویو حبسده قالمیشدیر. انقلابدان سونرا یاییلماغا امکان یارانیر و ائشیگه چیخیر. هر حالدا، بوگون چاغداش ادبیاتیمیزین بیر مورواریسی کیمی دیللرده گزیر و نغمه­لر کیمی سؤیله­نیلیر.

چای اوغلونون اینانیریق کی بولاق کیمی خوشقون بیر ایتعدادی اولاراق، هله شعرلرینی یاراداجاق و هوسکارلارینی یئنه ده ذوقا گتیریب، ادبیاتیمیزا باشقا اینجی­لر سونه­جکدیر.

قایناقلار:

۱ بهروز دولت آبادی، بایاتی بایات اولماز، تهران، ۱۳۸۳٫

۲ ح.دوزگون، مجموعه، تهران، آذربایجان یازیچیلار جمعیتی، ۱۳۵۸،

۳ م.کریمی، روشنفکران آذربایجان، تهران، ۱۳۸۵٫

۴ م.کریمی، آذربایجان چاغداش ادبیاتی، ۲ جلیدده، زنجان، ۱۳۸۲٫

۵  آثاري از شعراي آذربايجان، ترجمه ح. صديق، تهران، انتشارات بابك، ۱۳۵۴٫

۶ هفته نامه موج بیداری، زنجان، ۱۳۸۲٫

[۱] م.کریمی، آذربایجان چاغداش ادبیاتی، ج۲، زنجان، ۱۳۸۴، ص۳۶۴ – ۳۷۵٫

[۲] م.کریمی، روشنفکران آذربایجان، تهران، ۱۳۸۵، ص ۳۳۴٫

[۳] چای اوغلو، بایاتی بایات اولماز، ۱۳۸۳، ص۳۲٫

[۴] حسین دوزگون، مجموعه، تهران، آذربایجان یازیچیلار جمعیتی،  ۱۳۵۸، ص۹ دان سونرا.

[۵]  مجموعه، سايي ۱، تهران، آذربايجان يازيچيلار جمعيتي، ۱۳۵۷، ص ۹٫

[۶]) همان، ص ۱۱٫

[۷]) همان، ص ۱۴٫

[۸]) آثاري از شعراي آذربايجان، ترجمه ح. صديق، تهران، انتشارات بابك، ص ۱۴۱٫

[۹]) همان، ص ۱۴۷٫

[۱۰]) مجموعه، همان.

[۱۱]) مجله آذري، تهران، نمره ۱۳، ۱۳۸۵٫

ارسال دیدگاه