دیلیمیزین گؤزه للیک لری و اؤزه للیک لری – ۱

باشلانغیج

بوگوندن دیلیمیزین گؤزه للیک لری و اؤزه للیک لری عنوانی آلتیندا قیسا یازیلاریم اولاجاق. آرزیم بودور بورادا یازیلار فایدالی اولسون.

بیزیم آنادیلیمیز تورکجه دیر و دیلچی لیک علمینده آذری تورکجه سی آدلاناراق و تورک دیللری عائیله سیندن ساییلیر. ایلک اؤنجه بونو دئمه لی یم کی بورادا دیلیمیزین علمی بحث لریندن دانیشیلاجاق و چالیشاجاغام علم چرچوواسیندان ائشیکده سؤزوموز اولماسین. بیزیم دیلیمیز نه قدر زنگین اولورسا دا، تاسوفله مدرسه لریمیز، اونیوئرسیته لریمیز، هابئله علمی اورگانلاریمیزین اولمادیغیندان، دیلیمیزین گؤزه للیک لری و اؤزه للیک لری، خالقیمیزا باسدیریلی و تانینمامیش بیر موضوع ساییلیر.

من چالیشاجاغام هر جوره افراطچی تعصب دن اوزاق، علمی باخیشلا بو قونویا توخونام و دیلیمیزین گوجو، گؤزه للیگی و فعالیت دایره سینی آچیقلایام. بورادا تورک دیلی نین مشخصاتی بحثینده باشقا دیللرله ده توتوشدورماق لازیم گلیر؛ آنجاق بو توتوشدورما بو معنادا دئییلدیر کی بیر دیلی باشقا دیللردن افضل و یا آلچاقلاتما معناسیندا الده توتاق؛ دیلچی لیکده تطبیقی شیوه، دیللرین امکانلارینی آچیقلاماق اوچون لازیم گلیر؛ آنجاق بونو بیلمه لی ییک کی تامام دیللر – حتا او دیل کی یئر کوره سی نین ان اوجقاریندا داغلار دالیندا قالان تکجه نئچه کیشی نین دانیشیق وسیله سی اولموش اولورسا دا، اونون حؤرمتی و ده یه ری ساخلانیلمالی دیر. ۱۳۶۴جو ایلده هوپی دیلی آدیندا سون دانیشان کیشی فوت ائتدی. بونون قارشیندا تامام دیلچی لر عزاگونو اعلان ائتدیلر، چونکی بشریتدن بیر قاتار دایاندی. دیل اصلینده بیر لوکوموتیودیر کی دالیندا واگونلاری چکیر و بو واگونلارین هر بیرینده بیر فرهنگ و کولتور آپاریلمادادیر: بیری ادبیات، بیری عنعنه لر و دبلر، بیری شعر و داستان، او بیری اخلاق، فلسفه و سؤزون قیسساسی – انسان وارلیغینی آپاریر. لوکوموتیو دایانیرسا قاتار دایانیر و تاریخ، ادبیات، فلسفه، بوتون فرهنگ دایانیر. بعلی دیلچی لر هر بیر دیله – حتا دانیشانی بیر کیشی اولورسا بئله باخیرلار و هر بیر دیلی بشریت تاریخی نین بؤیوک خزینه سی سانیرلار. تاسوفلر کی بیزیم وطنده ۴۰ میلیون انسانین دیلینه هله ده کی وار خور باخانلار آز دئییلدیر. اصلینده بونلارین انسانیتله دوشمنچی لیکلری وار. بونلار انسانلیقدان اوزاق اولان کیمسه لردیرلر.

بیز بورادا تامام دیللری سئومک و اونلارا حؤرمت قویماغی ایزله ییریک. دیللری بیری – بیریله توتوشدورورساق دا، اونلارین گؤزه للیکلری و گوجلرینی، مختلف یؤنلرینی آچیقلاماق ایسته ییریک. مومکوندور بیر دیل واژه لر – سؤزجوک میدانی گئنیش اولماسین، آما دئییم – اصطلاحلار آلانی بوللولوقلا اولسون. بیر دیل مومکوندور فلسفه ده گوجلو اولماسین آما فولکولورو داها گوجلو اولسون. ویا دانیشانلاری نین ساییسی آز اولاراق، ادبی اثرلری نین ساییسی داها چوخ اولسون. دیللرین هامیسی گؤزل، سئویملی و انسانلار اوچون اولدوغونا گؤره عزیز و حؤرمتله توخونماغا شایان دیرلار.

بورادا ۷ دیلی توتوشدوراجاغام، آما ساده صورتده و هامی نین تحصیلی و معلوماتی نظرده آلیناراق چالیشاجاغام عمومی بحث لر و هامی استفاده ائده بیله­جک اولسون -دئیه چوخ تخصصی ساحه لره داخیل اولمایاجاغام. بورادا تورکجه میزدن علاوه، فارسیجا، عربجه، انگلیسجه، آلمانجا، فرانسیزجا و اسپرانتو دیللری حاققیندا دانیشیقلاریمیز اولاجاق و اونلاردان ساده مثاللار گتیره جه یم. هر حالدا آرزیلاییرام بو دانیشیقلار فایدالی اولسون و عئینی حالدا هر جوره انتقاد، اؤنه ری و ایستک اولورسا دا، بویورون تا بحث لریمیز درده ده ین و یارارلی اولماغینا چالیشمیش اولاق.

دیل اینسان و جمعیتین تکامُل مرحله‌سینده اورتایا چیخان بیر سوسیال فئنومن‌دیر. اساساً سوسیال حادثه‌لری ایکی اساس نوعا بؤلمک اولار:

بیر سیرا فنومن یا پدیده‌لر، تاریخی تکامل زمانی اورتایا چیخدیق‌لاری کیمی، باشقا بیر نقطه‌ده ده تاریخی احتیاجلاری‌نین بیتمه‌سین‌دن سونرا اهمیتی آزالیر. دیگر قروپ جمعیتین آرتان تئندئنسیاسی ایله اینکیشاف ائدیر و نتیجه‌ده قانونا تابع اولان واحد بیر سیستئم الده ائدیر. فئنومنین بو آزالماسی‌نین و یا تکامولونون سببی، بیرینجی کاتئقوریا‌لی فئنومئن‌لر، اینسانین جاهیل‌لیگی دؤورونده احتیاج‌لارینی اؤده­مک اوچون اورتایا چیخیر و سببی بیلینمه‌ین حادثه‌لره حق قازاندیرماق اوچون استفاده ائدیلیر. مثلا ابتدایی انسان یارغیشین، توفانین نه دن وجودا گلدیگینی بیلمه ییر و اونا بیر تانریچا یارادیردی. بو سبب‌لر معلوم اولدوقدا، بو حادثه‌لر وارولوش سبب‌لرینی ایتیریرلر. خرافه لر بو سیاق فنومن لردیر. آنجاق ایکینجی کاتئقوریا‌داکی فئنومئن‌لر اینسانین تکامولو ایله آرتان احتیاج‌لاری اؤده­ییر، مثلن دیل. اینسانین اطراف‌داکی اینسان‌لارلا اونسیتی‌نین اساس واسطه‌سی دیل‌دیر و دیل اینسان و جمعیتین انکیشافی ایله انکیشاف ائده‌جک‌دیر.

   ایندی اؤلکه‌میزین ایکینجی دیلی اولان و اسلام دونیاسی‌نین اوچ بؤیوک دیلین‌دن بیری اولان تورک دیلی، بوگونکو دونیانین جان‌لی دیل‌لری آراسیندا یئر توتور. شوبهه سیز، دیلچی لیکده بیر دیلی مذاکره ائتمک، ائتنیک و میللی حیس‌لری تأمین ائتمک اوچون دئییل، گله‌جکده اوندان دوزگون شکیلده استیفاده معناسیندا‌دیر. دیل بوتون اجتماعی مسئله‌لرده، علمده، تئخنولوگیادا، ادبیاتدا و صنعتده اشتیراک ائدن بیر سوسیال فنومن‌دیر. حیاتیمیزدا هر بیر مساله دیل ایله ایضاح اولونور و اینسانین دوشونجه و حسی‌نین ان اساس اونسیت واسطه‌سی و ایفاده‌سی دیل ایله­‌ مومکوندور. بو سبب‌دن، بوتون ساحه‌لرده اینسانا کؤمکچی‌ اولان بو واسطه‌نین داها یاخشی باشا دوشولمه‌سی و داها دقیق سئچیلمه‌سی اوچون، کور و میللی ائتنیک حس‌لر کنارا قویولما‌لی و بیلیکله داورانیلما‌لی‌دیر. ضعیف طرف‌لرینی گؤرمک و گوج‌لو طرف‌لرینی اؤلچمکدیر. مقصدیمیز بو گوج‌لو و ضعیف طرف‌لری گؤسترمک‌دیر؛ دیگر طرف‌دن، مقصدیمیز هئچ بیر حالدا باشقا دیل‌لری رد ائتمک و آلچالتماق اوچون دیل‌لری قارشی‌لاشدیرماق دئییل.

بورادا تورک دیلی‌نین قابیلیت‌لرینی ایفاده ائتمک اوچون دانیشاجاغیق، چونکی تورک دیلی و ادبیاتی، تاریخ بویو دوشونجه طرزی و دؤوروموزون تکامولونده اهمیت‌لی رولو اولموشدور. تورک دیلی و ادبیاتی، اسلام اینقیلابی‌نین غلبه‌سی سایه‌سینده یئنی بیر حیات تاپدی و جمعیتیمیزده اؤز یئرینی تاپا‌جاق. اونا گؤره ده بو دیلین جمعیتیمیزده­کی موقعی و امکان‌لارینا ماراق وار.

تورک دیلی تدقیقات‌لاری‌نین بو ساحه‌سینده آرتیق متخصص‌لر و دیلچی‌لر طرفین‌دن مکمل مقاله و رساله‌لر موجوددور. تورک تاریخی و تورک لغتینده چوخ دیرلی و ماراق‌لی کتاب‌لار وار، آنجاق بو کتاب‌لار یالنیز بیر دیلده آپاریلان بیر آراشدیرما‌دیر. بورادا سؤز موضوسو، قراماتیکا، کومپوزیسیا، تلفظ، سس دییشیک‌لیگی، چیخارما، اینکیشاف تاریخی کیمی بوتون واجیب مقام‌لارا توخونماغا چالیشیر. . . ساده، آیدین و اویغون بیر اوسلوبدا تقدیم ائتمک.

خوشبخت‌لیک‌دن سون ایللرده دیلچی‌لیک علمی چوخ بؤیوموش و فایدا‌لی کتاب‌لار یازیلمیش و یا ترجومه ائدیلمیشدیر. بورادا استیناد ائتدیگیم اوخوجو، عمومیتله آنا دیلی‌نین نئجه اولدوغونو و نئجه اینکیشاف ائتدیگینی اؤیرنمک ایسته‌ین بیر طلبه و یا اوخوجودور. بو سببله بونونلا آکادئمیک و چوخ دقتله مشغول اولماغا چالیشاجاغام.

هله لیک، سیزلردن حاضیرلیق ایستردیم تا صاباحدان سؤزوموزه داوام ائده ک.

ارسال دیدگاه