“دئمه سم اؤللم”  / م. کریمی

بوگون بورادا ییغیشمیشیق اوستاد بابایی نین دئمه سم اؤللم کتابی نین آچیلیش مراسینده سؤزلریمیزی پایلاشاق. شوبهه سیز عباس بابایی تکجه زنگانین یوخ، بلکه آذربایجانین و ایرانین گؤرکملی شاعیرلری آراسیندا اؤزونه گؤزل یئر آییرمیشدیر. اونون ۴ شعر دفترلری نین اوخوجوسو اولموشوق.

عباس بابایی قوجامانه و یئتگین بیر شاعیر ایدی. او ۱۳۴۴جو ایلدن شعرلرینی ایرانین اوگونکو ده یرلی درگی لری اولان روشنفکر، چاپار، فردوسی، صدا و . . . چاپ ائتدیریب و  ۱۳۵۰جی ایلده چراغ و چاه آدلی شعر دفترینی چاپا تاپشیرمیشدیر. آنجاق ۱۳۷۰ ایللرینده زنگاندا یئنی بیر فضا یارانیر. بیر طرفدن امید زنجان درگیسی و بیر طرفدن ایشیق درنه گی اورتایا گلیر. عباس بابایی دا بو ایکی ادبی حرکتده فعالجاسینا اشتراک ائدیر. بیلیریک بو زامان عباس بابایی بیر یئگین و پیمیش بیر شاعیر ایدی. او درین مطالعه لی، معلوماتلی و بوتون ادبیات نظریه لریله تانیش اولان، یارادیجیلیغا تسلط تاپان بیر شاعیر ایدی. آنجاق زنگان فضاسیندا تورک دیلی و ادبیاتی گؤز اؤنونده ایدی. ایندی تورک دیلی و ادبیاتی اونو باشقا بیر دونیا ایله، گئنیش بیر فضا و یئنی بیر دونیا ایله تانیش ائدیر. یارادیجیلیق سوراغینا گلیر. او دریندن ادبیات قونولاریلا تانیش اولاراق میدانی آچیق گؤرور، یازیر و یارادیر. آنجاق بو یازیب – یاراتمادا اونون درین انسان سئورلیک دویغوسو، درین دوشونجه سی اونا یاردیمچی اولور. دیل – دوشونجه بیر بیرینه قاتیلیر. دیلیمیزده دئییم لر، سؤزجوک لر، ایماژلار، استعاره لر یارادیر. اونون الهام قایناغی انسان سئورلیک دیر، گؤزه للیک دونیاسی دیر، سئوگی و محبت دیر. وطنینه، ائلینه و دیلینه محبت اونون اوچون یارادیجیلیق قایناغی اولور.

   گونو گوندن شاعیرین دونیاسی گئنیشله نیر، وطنی و ائلی ده یوکسه لیر. او قدر گئنیشله نیر کی دونیانی اؤزونه وطن بیلیر و بشریتی اؤز ملتی کیمی تانیییر. بو سئوگی و بو اوره ک گئنیشلیگی شاعیری ده داها یوکسلدیر، گؤزو آچیلیر و انسان سئورلیک اساس دوشونجه سینه چئوریلیر.

او ظولمو هر پالتاردا اولورسا، تانییر؛ محبتی ده – سئوگینی ده یاخشی تانییر. محبت شاعیری، سئوگی شاعیری ایندی ائلیندن یوکسه لیر، انسانلاری سئویر و بشریت شاعیری اولماغا یوکسه لیر. بابایی عئینی حالدا گؤزه للیک شاعیری دیر. دونیانی گؤزل گؤرور، طبیعته عاشیق اولور، بوتون گؤزه للیک لری طبیعتده گؤرور. گوللر، آغاجلار، قوشلار و نهایتده انسانلار بوتوت تفاوتلاری و فرقلریله گؤزه للیک قایناغینا چئوریلیرلر.

بابایی ایشیق درنه گینده، امید زنجان، بهار زنجان درگی لریله یاخیندان ایش بیرلیک ائتدیر و سئوگی قازانیر. اونون ایکی تورکجه شعر دفتری “گلیرم” و “آییق گئجه­لر” به و بیر فارسیجا شعر دفتری “رد خون بر سنگ” م آدیلا یاییلیبدیر و بوگون سونونجو شعرلری دئمه سم اؤللم عنوانیله یاییلیر.   

عباس بابایی خیال قانادیلا شاعیرانه فضالاردا اوچور، اونون غزللرینده صاف و تمیز بیر محبت، پاک دویغونون الوان قانادلارینی آچیب و درین دوشونجه بویلوق و القاجلاری ایله شعر قالیسینی توخویور. اونون شعرلرینده مقدس آرزولار دالغالانیر، وطن عشقی و ائلینه باغلیلیق ، انسانلار محبتی ترنم اولور. آما بیر گیزلی غم و کدر ده اونون شعرلرینه کؤلگه سالیر:

  بیر تحفه سازیم وار، سسی زیردن بمه غم­دیر،

شنلیک هاواسی چالماغا شاید سیمی کَم­دیر؛

سؤیلردی آنام: قالدی بابامین باباسیندان،

دیندیرمه کؤکون، هر سیمی بیر نسله حَکَم­دیر.

گاهدان سالیرام چیگنیمه بندین، چالیرلم دا،

هر سیم سئچیرم نغمه­سی ماتمله ستم­دیر.

بابایی طبیعت عاشیقی دیر، داغلار، داغلار؛ چایلار و بولاقلار اونون گؤزونده جیلوه له نیر؛ بوتون گؤزه للیک لریله اونون شعرینه آخیر. بو شعرلرده محبت واردیرسا، ریاکارلیق، حسد، کین و پیش دویغولاردان هئچ بیر ایز یوخدور.اونون شعر دونیاسی محبت و سئوگی، باریش و گؤزه للیک دونیاسی دیر و بونلارلا انسانلار بیر بیرینه باغلاییر و شاعیر اؤزو اؤز اوره یینده بو تانری ایشیغی اولدوغو اوچون تانرییا شکور ائدیر:

باخیش آدلی معجزه دن

گؤزلریمده

دوروش آدلی طاقت دیزلرمده

شاکیرم تانریم!

دوغرودان دا اونون دونیا گؤروشونون گئنیشلیگی و اوره یی نین تمیزلیگی خالق ایچینده محبتله قارشیلاندیغینا زمینه یارامیشدیر. اونون اوره یینده محبت بولاقلاری قایناییر، اوره یی محبت اوجاغی دیر:

بو اود یالنیز اوره­کلر داغلاییردی

اوره ک یاندیقجا گؤزلر آغلاییردی

سو خاصیتده آتش سؤندورندی

بو آتشلن بولاقلار چاغلاییردی.

آنجاق پیسلرله مبارزه ده جانلی صورتده تصویره آلینیر. بابایی عدالت سئوه ن بیر شاعیردیر. انسانلاری عدالت قورماغا چاغیراراق اونلاری ظولم ایله مبارزه یه ده حاضیرلیق یارادیر:

قیام ائیله سن شانلی آزادلیغا

آچیقدیر زامان وارسا بابک یولو.

اگر کسدیلر بابکین قوللارین

سنین قوللارین اولدو بابک قولو.

او زمانه نین بابک لرینه اومود باغلاییر و بو مبارزه یه ایناملا توخونور:

ایشیقلیق دیاریندا سئیر ائیله­ین

ارنلر، ایگیدلر، گؤزه­للر هانی؟

ثمر یوخ قارانلیقدا آختارمادان

مگر بیر ده تکرار ائده­ک دؤورانی!.

و نهایتده اوره یین پاسینی سبلمک اوچون اسکی باده لری نوش ائتمه یه هوسله نیر:

گتیر کؤهنه کوپدن مغان باده­سین،

اوره­ک آیناسین پاس – پاخیردان سیلک.

ایشیق یاردیم ائتسین ظفر یوللارین

بو ظلمت قارانلیقدا آیدین گؤره­ک.

عباس بابایی مهربان سیمالی، اوزو گولر و تایی تاپیلماز بیر صمیمیتله هامی ایله اوز اوزه گلیر. اوشاقلارلا اوشاقدیر، بؤیوکلرله بؤیوک. دائما عاییله دغدغه سیله اولموش و بیر مهربان آتا کیمی اوولادیندان بیر آن غافل اولمامیشدیر. او، تکجه اؤز اوغلونا آتا دئییل ایدی بلکه ائلی نین تامام اوشاقلارینا بیر آتا کیمی داورانیشی واریدی. بیر قوناق سئور ذات اولاراق، هر زامان صفالی ائوی یولداشلارین آرخایینلیقلار ییغینجاق ائوی ساییلیردی. دوستلار اونون ائوینه توپلاشاندا، قوناق سئورلیک دب لرینه اؤزو یئرینه یئتیرردی. تمیز اخلاقی ایله اونون دوستلاری نین ساییسی هر گون آرتمادا ایدی.

   بابایی نین دونیا گؤروشوندا طبیعته باخیش دا چوخ گؤزل ایدی. او، خلقت یارادیشینی بوئتون گؤزه للیکده گؤرور و اوندا اولان الوانلیغی سئویردی. او، گوللر، آغاجلار، قوشلار، حیوانلار و نهایت انسانلارین تفوتلارینی بیر گؤزه للیک کیمی گؤرودو. اونون اؤز دیلیله بو تفاوتلاری اوخوماق داها گؤزلدیر:

 خلقتین دامنی پام – پاک دولودور

جور به جور گوللر ایله

یام – یاشیل اوتلار ایله

یاخشی چمنلیک لریله:

لاله ­نین اوچ پری وار

یاز گولونون یئددی پری

سوسنین یوز پری وار

سارماشیغین بیرجه پری

یاسمن سالخیمی­نین

سایقیما گلمزدی پری.

بئله گوللر، بو تفاوت­لر ایله –

  • نه گؤزل قونشودولار!

بیر بولاقدان سو ایچرکن

بیر گونشدن پای آلارکن

بیر چمنده بوی آتیرلار

یاناشیق بیر – بیرینه

خوش یاشاییرلار.

او قوشلارین دا فرقلرینی چوخ گؤزرل بیر صورتده تصویره چکیر:

ماوی گؤیلر دولودور

جور به جور قوشلار ایله

تلگراف سیملری­نین اوستونده

سئرچه­لر چؤرتا گئدیب،

قیرقی قیقاجه گلیب،

باشلاری نین اوستونده

        قارقالار های باساراق سالمادادی

                                     قار قار ایله.

بیر قاتار دورنا اوزاقلاشمادادی

ماوی گؤیلرده اوچان

منتظم صفلی قارانقوشلار ایله

چایلاغین دؤیره­ورینده

حاجی لئیلک دولانیر

اوپ – اوزون قیشلار ایله

قیچی آلچاق سونا حیرتله باخیر

بلکه آلقیشلار ایله.

آغاجلارین و گوللرین ده فرقلرینی سئویر و گؤزلدیر:

جور به جور سایقیا گلمز شئی­دن

خلقتین دامنی پام – پاک دولودی

نئچه مین جوردور آغاجلار؟

                           اوتلار؟

نئچه رنگده توخویور

باهارین قیزلاری

گؤی قورشاغینی؟

نئچه مین شکله دؤنور گؤیده

بولودلار سوروسو:

بیریسی یئپ – یئکه فیلجه

بیریسی فنجان جا! . .

شاعر بو فرقلری سایاراق، انسانلاری فرقلرینی ده گؤزل گؤرور. بو فرقلره حؤرمتله توخونماغی بگه نیر و سوی تاپینماغی (نژادپرستی) محکوم ائدیر و تانری نین پیامینی بو فرقلرده گؤرور:

بو تفاوتلار

الوانلیقلار

یاشاییش قایناغی­دی

تانری­نین سئومه­لی

آیت­لری، پئیغاملاری­دی

نه گؤزه­ل!

بلکه گؤزللیک­لرین اصلا جانی­دی.

هامی بیر رنگده، بیر شکلده اولسایدی

اوره­ک پارتلاردی!!

دای گؤزه­للیک قیراغین قاتلاردی!!

سؤیلر بو گؤزل باخیشی ایله دونیایا باخیر. بو چئشیدلیگی سئویر و اونا اوره ک باغلاییر. اونون دونیا گؤروشو و باخیشی بونا گؤره گؤزلدیر. اجتماعی باخیشی دا همین دونیا گؤروشوندن بوداقلاناراق گؤزلدیر. بو گؤزه للیک لری “دئمه سم اؤللم” دفترینده آیدینجاسینا اوخویوروق. بابایی نین شعر فورمالاری: غزل، قوشما، سربست فورمالاری بوتونلوکله بیر بیری نین یانیندا ایشلنمکده دیر. آذربایجان و ایران شاعیرلری نین دوشونجه لری آدلاریلا برابر اونون شعرینده جانلانیر و سایغی ایله سسله نیر. حبیب ساهیر، ناظیم حکمت، عمران صلاحی، بختیار وهابزاده و نهایت مولانا ایله سس – سسه وئریر. او “قیزیل آتلی­لار”لا برابر “سئوگی دیاری”نی گزیب “بذ قالاسینا” باش وورور، و “عدالت” آختاریر و “ایلانلار لانه سیندن” قاچاراق سؤزلرینی دئمه دیگینی خاطیرلاییر کی سؤزلریمی “دئسم اؤلدورَرلر و دئمه سم اؤللم”.

   شاعیرین عزیز یادی دیری و یولو گئدرلی اولسون!

ارسال دیدگاه