آرازام من – بهمن نصیرزاده

یازان: م. کریمی

   بهمن نصیرزاده – “آراز” تخلوصو ایله تانینان شاعیر، آراشدیریجی و دیل اوزمانی­ نین ایلک شعر دفتری الینیزده ­دیر. بورادا آراز، کؤوره ک اورَکلی بیر شاعیر، ائل سئوگیسی ایله آلیشان اوره ­یی­نین بهره ­لرینی بیزه هدیه توتور. اونون یازدیغی اثرلر ایستر آراشدیرمالاری، ایسترسه توپلادیغی ماتریاللار، ویاخود شعرلری گؤزل و علمی ایشلردیر و هامیسیندا بیر آذربایجان اوغلو کیمی چیخیش ائتمیشدیر.

   بهمن نصیرزاده ۱۳۵۱جی ایلده ماکی شهرینده آنادان اولوب، ةآذربایجان طبیعتی­نین قوینوندا بوی آتیب یاشا دولموشدور. وطن عشقی ایله بویلانان آراز بوگون نئچه – نئچه کتابلارین یازاری­دیر. او، وطن عشقی ایله چیرپینان اورک سؤزلرینی بو شعر دفترینه توپلامیشدیر. بورادا مختلف قونولار و شعر فورمالارییلا اوز – اوزه گلیریک. اوشاق شعرلریله برابر ملی دویغولو، آنایوردونون عشقی، عئینی حالدا سئوگی شعرلری ده گؤز اؤنونده جانلانیر.

بوگونه قدر آرازین آشاغیداکی کتابلاری­نین اوخوجوسو اولموشوق:

فرهنگ سه زبانه آراز

   سؤزلوک یازما درین مطالعه، دیل ایله درین تانیشلیق، دیلین گؤزه ­للیک­لرینی و گرامرینی دقیق صورتده تانیمادان سونرا اورتایا گله بیلر. دکتر نصیرزاده تورکیه ­ده درس اوخودوغو اوچون استانبول تورکجه ­سی­ نین اینجه ­لیک­لریله تانیش اولموش و اوچ دیللی سؤزلوک کتابینی یازماغا قادر اولموشدور. بو کتابدا فارسیجا سؤزجوکلری تورکجه – آذربایجان تورکجه ­سی و سونرا تورکیه تورکجه­ سی ایله معنالامیشدیر. بئله­ لیکله اوخوجویا ایکی دیلین – آذری تورکجه­سی و آنادولو تورکجه­ سی ­نین یاخینلیغی و عئینی حالدا توتوشماسی امکانینی یارادیر و بوگون تورک دیلینه ماراقلانان گنج­لریمیز اوچون ده ­یرلی بیر کتابدیر. بو کتاب ۵۰۰ صفحه­ده تبریزده ایکی یایین­ائوی اشتراکی ایله چاپدان چیخمیش و یاییلمیشدیر.

ماکی قالاسی و سردار

   بو کتاب ماکی شهری و آبیده ­لری حاققیندا معلومات وئریر و کئچن عصرده یاشایان سردارین یاشاییشینا و گؤردویو ایشلری ده آچیقلاییر. آرازین بو اثری تبریزده یاییلمیش و یئری­نین بوش اولدوغوندان آلقیشلانمیشدیر.

جیناس بایاتیم

   بو شعر دفتری اولاراق، شاعیر چالیشمیشدیر آذربایجانین شهرلری و کندلرینی تانیتدیرسین، آنجاق جیناس صنعتی ایله بو ایشه ال وورموشدور و گؤزل جیناس شعرلری یاراداراق، وطنیمیزین آدلارینی بو صنعتله بزه ­میشدیر. شاعیر بورادا چالیشیر تکراری بیر ایش گؤرمه­سین و باشقا شاعیرلرین گؤردویو ایشلردن فرقلی اولسون.

یاللی ایزلری

   آذربایجان موسیقی و رقص­لری کولتوروموزون اساسلی قونولارینداندیر کی مین ایللر بویو وطنیمیزده خالقیمیز طرفیندن منیمسه­ نیب و بوگون زنگین بیر میراث کیمی الیمیزده­ دیر. دکتر بهمن نصیرزاده بیر سیرا دوستلاری و موسیقی اوزمانلاریلا برابر آذربایجان رقص­لرینی توپلاییب و اؤزه ­للیک­لرینی آراشدیرمیشلار. او جمله­ دن یاللی رقصی آذربایجاندا ان اسکی زامانلاردان قوللانیلیرمیش و خالقیمیز شنلیک­لرینده اونلاردان یارارلانیرمیشلار. بو کتابلار آرازین دوستو تهمورثی جنابلاریلا بیرگه و بیر سیرا باشقا دوستلارلا بو کتابی حاضیرلاییب خالقیمیزا هدیه وئرمیشلر. بو کتاب هم صنعت باخیمیندان و هم علمی یؤنلریله ده­یرلی و قالارغی بیر اثردیر. بو ساحه ­ده بلکی ده ایلک ایشلردن ساییلاراق یئرینین بوشلوغونو دولدورور.


تومریس خانیم – رومان کتابی

   تومروس آذربایجان تاریخینده اؤنملی شخصیت­لردن بیری­دیر. او سکالارین حاکیمی اولاراق تاریخده بؤیوک رول اوینامیشدیر. ایندی بو قادین حاکیمین یاشاییشی و گؤردویو ایشلر بیر گؤزَل روماندا آچیقلانیر. بو کیتاب کیریل الفباسیندا یازیلمیشدی و گنج یازاریمیز دؤکتور بهمن نصیرزاده (آراز) عرب الیفباسینا کؤچورموشدور. بو روماندا تومروس خانیم ایله کوروش آراسیندا گئده­ن ساواشلار و دانیشیقلار یازیلیر. بورادا تومریس خانیمین نه قدر عاغیللی، هوشلو – باشلی اولدوغو و انسان­سئور بیر حاکیم اولدوغونو گؤروروک. آنجاق تاریخده تومریس خانیم کوروش ایله آراز قیراغیندا ساواشیر و تومروس خانیم غالب گلیر. بیز بو روماندا تاریخی اولای­لارلا تانیش اولوروق و اؤزه ­للیکله تومروس خانیمین گؤزه ­ل دانیشیقلاری اوخوجونو اویادیر.

   کتابی کؤچوره ­ن دؤکتور بهمن نصیرزاده ­دن قاباقجا اوچ دیللی سؤزلوگو اوخوموشوق و اونون باجاریغینا تانیشیق. نشر سومر بو کتابین نشرینی عهده ­سینه آلمیش و دؤکتور اسماعیل جعفرزاده اونا ۸ صفحه­ ده فارسیجا دا بیر اؤن­سؤز آرتیرمیشدیر. کتاب ۱۸۰ صفحه ­لیک بیر کتاب اولاراق ۱۳۹۷جی ایلده چاپدان بوراخیلمیشدیر. کتابین سونوندا دا بیر سیرا چتین سؤزلوکلرین آچیقلاماسی اوچون ایضاحلار وئریلمیشدیر.

آرازام من

بهمن آرازین ایلک شعر دفتری اولاراق، شاعیرین تام ملی روحو، اینجه دویغولاری و خالقینا بسله­ دیگی آرزی – دیله ­یی­نین اوخوجوسو اولوروق. شاعیرین ملی دویغولو شعرلری قاباریق شکیلده گؤز اؤنونده ­دیر. آنادیلی، قهرمان آذربایجان و سئویملی ائلی شاعیرین ان درین آرزیلارینی اؤزونه باغلاییر و دیلینده ازبر اولان و همیشه اوره ­یینده مهر و محبتله داشییان آرزیلاری آنادیلینه، وطنینه و ائلینه باغلی­دیر. تبریز، اردبیل، اورمو، زنجان، و هامیدان اؤنجه شاعیرین دوغوم شهری اولان ماکی و آذربایجانین اوتایلی – بوتایلی شهرلری، اؤزه ­للیکله قاراباغ همیشه شعرلرینده ده جانلانیرلار و شاعیر بو یوردلاری خالقی ایله برابر باغرینا باسیر.

   آراز، بیر معلیم­دیر و اؤیرتمه ­یه ماراقلی. اونا گؤره ده شعر دفترینی اؤترتمک هوسیله اوشاق شعرلریله باشلاییر. هر بیر قونویا بیر معلیم کیمی ده یاناشیر و حقلی اولاراق بیلیر کی خالقیمیز اویاق – سایاق اولماسی هر بیر دردین درمانی­دیر و دوز یولونو دوشوندویو و اویاق اولدوغو حالدا سئچه بیله­ جکدیر. اونا گؤره ده اوشاقلارا اوز گتیریب و اونلاردا وطن معناسینی، ائل وارلیغینی دیریلتمه ­یه چالیشیر. بو شعرلرده شاعیرین دیلی یوموشاق، ساده و آخیجی­دیر و قونولار دا چوخ ساده و روان.

   شاعیرین شعرلرینده غزل ژانری، قوشما، گرایلی، مثنوی و تورک شعر فورمالاری­نین باشقالاری دا گلمکده­ دیر؛ آنجاق هر فورمادا اولورسا دا، شاعیرین اورَک سؤزلری و فیکیرلری و شاعیرین ذهنینی مشغول ائده­ ن دغدغه­ لر سؤیله ­نیر. هامیدان آرتیق شاعیر کولتورونه، خالقینا، وطنینه و دیلینه آرخالانیر و دردلرینی آچیقلاماغا چالیشیر. وطن­سئورلیک شاعیرده ایلک پلاندا دایانیر و محکم – آغیر بیر معنا داشییر. اونون دفتری­نین هر بیر صفحه­ سیندن وطن قوخوسونو آلیریق و شاعیرین یورد نیسگیل­لری آغیز آچیب اوخوجو ایله سس – سسه وئریر.

   شاعیر ماکی­لی­دیر. چالیشیر ماکی شهری­نین سسینی اوجالتسین. البتده بوگونه قدر ماکی شهریندن بؤیوک شخصیت­لر باش قالدیریب و اؤلکه­ میزین آزاد یاشاماسی اوغروندا اجنبی­لرله قارشی – قارشییا دایانیب و وطنین اؤزگورلویو یولوندا قانلار وئریبدیر؛ بونلارلا بؤیوک ادیبلر، سؤز اوزمانلاری دا بورادا بوی آتیب سؤز قوشوبلار کی چاغداش زاماندا بونلاردان نئچه­ سینی آد آپاریرساق پناهی ماکویی و حامد ماکویی­نین آدلاری چکیلمه ­لی­دیر. بونلارین یازدیغی گؤزل رومانلار، اوره­یه یاتان شعرلر خالقیمیزین تاریخی سندلری­دیر.

     ماکی اوچ اؤلکه ­نین – ایران، تورکیه و آذربایجان جمهوروسو – آراسیندا دایانیر. آزاد تجاری بیر بؤلگه اولاراق اقتصادی باخیمیندان آیدین بیر گله­ جه­ یی اولمالی­دیر. آنجاق کئچه­جه­یه باخاندا اوزون بیر تاریخه ده مالیک­دیر. بورادا اولان تاریخی آبیده­ لر، او جمله­ دن “ساری قیه”ده اولان داش یازیسی، قیزیلجا قالادا داش اوزه­ رینده اولان نقش و نگار، قاباغا گلدیکده اسکی قبرستانلیق، بئش گؤز کؤرپوسو و اونلارجا مسجد و کلیسا بو بؤلگه­نین تاریخی وارلیغینی اثبات ائدیر. عئینی حالدا طبیعتین گؤزه ­للیگی ده هر سیّاحی اؤزونه چکیر. ماکی شهری، ایکی داغ آراسیندا قیه و سید داغی آراسیندا اولاراق زنگمار چایی اورتاسیندان کئچیر و آرازا چاتیر. بورادا چایلار، چشمه­ لر، ماغارالار، شلاله­ لر گؤزل بیر طبیعت یارادیر و ۲۰۰ مین­دن آرتیق یاشایان تورک دیللی خالقیمیزین طبیعی ثروتینی گؤسته ­ریر. ماکی تاریخ قوینوندا بسله­نن بیر شهردیر. اونون سیلدیریم قایالاریندان آشان آز اولموشدور. بورادا آخان بولاقلارین دوم – دورو سویو، هر درده درمان اولان بولاقلاری، گؤزل باغلاری – باخچالاری، میوه ایله دولو آغاجلاری، داغلاری – یاماجلاری و طبیعت­ سئور خالقی وطنداشلارینی دا ذوقا گتیریر. آنجاق بورادا مسجد ایله کلیسالارین بوللوغو دا دین آزادلیغینی و خالقین اورک گئنیشلیگینی گؤسته­ ریر و بوگون سنّی – شیعه و باشقا مذهبلرده اولان خالق صمیمیتله بیر – بیری­نین یانیندا یاشاییر.

      شاعیریمیز – آراز بئله بیر محیطده بوی آتیب یاشا دولموشدور و طبیعتین بوتون گؤزه­ للیک­ لریندن نفس چکه ­رک تمیز دویغولو و آچیق کؤکسولو اولموشدور. شعرلرینده ده بو احوال – روحیه گؤرونمکده­ دیر. دئدیگیمیز کیمی شاعیرین دغدغه­لری­نین اؤنونده وطن دایانیر. شاعیر بو قونودا اؤز نظرینی گؤزل صورتده آچیقلاییر. اونون نظریجه توپراغی قوروماقلا وطن اولور، یوخسا قانلی بیر کفن­دیر:

             یوردونو قوروسان وطندیر سنه

                                یوخسا او کفندیر سنه، قان اولاجاق.

باشقا شعرلرینده ده همین معنانی تکرار آچیقلاییر:

جانیلا قورویاق وطنی گره ­ک
دولانیب دؤنه­جک بو چرخ فلک
اؤزومدن قوروللار اؤزومه کلک
سیتمی سئونلر گوٌنوٌ زور اولسون
ائلیمی سئومی­ین گؤزٌ کور اولسون
وطن سؤزو دیلیندن دوشمه ­ییب یئنه دئییر:

  آنا قوجاغیمدیر دویغو وئره­ نیم
اودلو اوجاغیمدیر گؤزوٌم گؤره ­نیم
باشا ال چکه ­نیم ساچی هؤره ­نیم
وطنیم – وطنیم دوغما وطنیم
دوغرانسین یولومدا قولوم بدنیم
اونون اوره ­یی وطنله سیزلاییر و وطن دردیله آجییر:

بو یازیق وطنین باشیندا نه وار؟
هر گلن اوستونه قیلینجلا گلیر
بلکه ده کئچمیشدن آلیبلار ایلقار
گون به گون دردلری قالخیر یوکسه ­لیر
بورادا شاعیرین سؤزو بودور کی وطن ائولادی یاتیب یوخودا قالیرسا، وطن اوغرولاری اویاق قالیب و وطنی پایلاشیب و عهد و پیمانیمیزی پوزاجاقلار. هر حالدا شاعیر “یازاجاق” عنوانلی شعرینده “حقی دوشونن اگیله بیلمز” سؤیله­ ییر. شاعیر قلم ایله ایلقار قورور بلکه وطن سؤزونو یازسین و بونا دا اینانیر کی:

                            “اسلام اهلی دگیل یئییب یاتانلار.”

شاعیر ائلینه باغلیدیر و ائلینه ده گووه ­نیر و اوجا سسله باغیریر:

قیلینج کیمی کسرلی

بیر ووقارلی ائلیم وار

قالخان – اوخدان دگرلی

اورک سایاق دیلیم وار.

شاعیرین اوره ­یی همیشه خالقی و وطنی ایله دؤیونور، گاهدان خشم ایله چیغیریر، گاهدان مهربانجاسینا دیله گلیر، گاهدان طنز دیلی ایله سؤز آچیر و گاهدان دا آجیخیر و زیللاها گلیب توند دانیشیر. طنز دیلی ده ظریف و اینجه دویغولارلا سؤیله­ نیلیر و “سنه نه” شعری بونا بیر اؤرنک­دیر:

   بو وظیفندی زکاتی وئره­سن ایل باشینا

   وئریلیر دوللارا آرتیق شیله، قارداش، سنه نه!

بئله سؤزلرله شاعیر توپلومدا اولان دوروما توخونور و اینجه ­لیکله انتقاد ائدیر:

   ارزاغین عاملی وار، حق دانیشیب حق یئیه ­نی

                 یوکله ­ییر آنبارینا – زنبیله، قارداش، سنه نه!

او بیری یاندان شاعیرین کوکره­ مه­ سینه ده شاهید اولوروق او زامان کی داها حققینی تانیمایان ائلینه چیغیریر: “ائلیمین حققی­دی گؤزو یاشلی اولا” سؤیله ­ییر.

   شاعیرین اوره ­یینده اولان دردلر داغلاردان آغیردیر و هجران یاراسیندان آه چکدیگی زامان گؤیلری دومان آلیر. ائلی­نین دردلرینی گؤره­ن شاعیر، خالقی ­نین عظمت و اوره­ یی­نین یوموشاق لیغیله اؤز حققینی اؤزگه­ لره پای وئردیگینی و اؤز سفره ­سی بوش قالدیغینی دا گؤرور. بئله دورومو گؤره ­ن شاعیر خالقینا اوز چئویریب آتالاریمیز بابک کیمی و آنالاریمیز تومروس کیمی آتا مینیب وطن اوغروندا جان وئرمه ­گی صلاح بیلیر بلکه “زولفویه­”لر و آشیقلاریمیزین سازی و سؤزو – نغمه­ لری دیللرده سوزوب  شن نغمه­ لر کیمی اوخونسون.

   آراز زحمتکش صینیف­لردن ده حیمایه ائدیر؛ اکینچی و ایشچی­لرین قابار اللریندن اؤپور و اؤزو معلیم اولاراق اونلارا قاتیلیر و بیر زحمتکش کیمی چیخیش ائدیر. “کارگرم” عنوانلی شعری بونا بیر اؤرنک­دیر. بسیجی­لر ده آرازین شعر دفترینده یئر توتورلار. بو قشرلر ده وطن اوغروندا جاندان کئچن، وطندن مودافیعه ائده­ ن سیمالار کیمی تصویره آلینیر و شاعیر اونلارا گووه ­نیر.

بسیجی میللته لبیک دئیندیر
شرفدن اَگنینه غیرت گئیندیر
وطندن قوزانیب اوندان یئنندیر
بسیجی اؤن دؤیوشده قان وئرندیر
شاعیر حقیقت آراییب حقیقتی تاپمادادیر و اجنبی­لرین اؤلکه­ میزده میدان اوینامالاری زامان، اؤز حققینی ایسته­ ین چاغدا اونا “تجزیه طلب” آدی وئره ­نده کوکره­ ییر و اوره­ یی درده گلیر. شاعیر اوره­ یی یوموشاق اولار دئمیشلر؛ اونا گؤره بوداق اوستوندن قوشون اوچماسیلا آغاجین داریخماسینا اینانیر:

آغاجلار اوٌستوٌندن قوشلار اوچاندا
گؤره­سن آغاچلار هئچ داریخدیلار؟
خزان بسته ­گینی باغدا آچاندا
آغاچلار باغرینی بیرآن سیخدیلار
“نه اوخویوم سیزلره” عنوانلی شعرینده، آجی بیر گولوش وار، چونکی حق دانشانلارین داپدالانماسینی و انسان گولوشو ایله مخالف اولانلاری گؤرور.

   نهایت بونو دئمه ­لی­یم کی آراز ماکی شهری­نین اوغلو و ده ­یرلی شاعیری­دیر؛ اولا بیلمز اؤز شهریندن دئمه­ سین و آنایوردونا سیغینیب اؤیمه­ سین. نئچه – نئچه شعرینده داش ماکی دئیه­ رک، اونا وطنیم دئییر:

   اودلو اوجاغیمسان، آنا یوردومسان

                       داش ماکی وطنیم، گووَ­نجیم هر آن.

شاعیر تبریز، اردبیل، اورمو و زنگانی دا اونوتماییر، شاعیره اوتای – بوتای دا یوخدور؛ قاراغ اونا دوغما وطن­دیر و وطنه تجاوز ائده­ن هر کیمسه اولورسا قانلی دوشماندیر. آراز تبریز قیامینی آلقیشلاییر، اونا “نه یاتمیسان اویان تبریز” دئییر و هر شهرله دانیشیر.

   آراز، ده­یرلی بیر شاعیر، گؤرکملی یازار، آراشدیریجی بیر عالیم و وطن اوغلودور. من بهمن آراز بی اوچون یئنی باشاریلار دیله­ ییب، گلن اثرلری­نین داها گؤزل، بوندان چوخ ده­یرلی اولدوغونا اینانیرام و جان ساغلیغی، شن حیات آرزیلاییرام.

                                                                           م. کریمی

                                                                           ۱۲/۹/۱۳۹۸

ارسال دیدگاه