تبریزلی برقی یا خویلو برقی؟ / رضا همراز

آذربایجان ادبیات تاریخینین صحیفه لری نه قدر گئنیش و زنگین اولورسا ، بیر اوقدر ده سن دئنه هله آدی ایتیب باتمیش شاعیریمیز وار کی تاسف له آدلاری ایله اثرلری ادبیات تاریخیمیزه داخیل ائدیلمه میشلر . سئوینج له دئمه لی ییک کی بونلارین بیرسیراسی نین اثرلری بو گون عمومی یا خود شخصی آرشیولرده قورونسالاردا ، مع الاسف بیرسیرالارینین شعرلری ایله باشقا اثرلری آرادان گئدیب یا همان ایتیب – باتمیش یادا بیر سیرا موقع لر ایتیریلیب – باتیریلمیشلار !

تبریزلی کشوری دیلمقانی ، تبریزلی عمادالدین نسیمی ، حکیم فضولی ، قوشچو اوغلو ، ماراغالی عبدالقادر ،  حقیقی قاراقویونلو ، تبریزلی غریبی ، حسن اوغلو ، شاه اسماعیل خطائی ، تبریزلی صائب ، تبریزلی میرزه محسن تاثیر ، همتی انگورانی و اونلار بو سیرادا اونجول باشقا شاعیرلریمیزین شعرلرینه باخاندا گوروروک کی ، بونلارین شعرلری او قدر یئتیشمیش هابئله بیشمیشلر کی بونلارین گلیشمه سینه یوز ایللر گرک . اما تاسف له دئدییمیز کیمی سگیز – دوققوز یوز ایل بوندان اوّل آذربایجانیمیزدا کلاسیک اثرلری الده ائتمک بو گون داها دوغروسو بیر معجزه یه اوخشار !

تبریزلی برقی کیم دیر ؟

هجری اونوچونجو قرنین بیرینجی یاریسیندا یاشایان شاعیرلردن اولموشدور . بیر مدت زنگاندا قالیب دارا تخلّص لو فتحعلی شاهین اوغلو میرزه عبدالله ین مجلسینه یول تاپیر . اونون سفارشی و تاپیشیریغی اساسدا عائله قوروب ، ائوله نیر .بیرینجی دونه میرزه محمود قاجار اوز توپلادیغی آنتولوژوسوندا برقی دن ذکر ائدیب سونرا تکرار باشقا کیتابلار او یازی نی کپی ائتمیشلر .میرزه محمود قاجار اوز تذکره سین هجری ۱۲۴۰ ینجی ایل یازمیشدیر .« مصطبه خراب » تذکره سی ده اونو خویلو بیلیب یازیر « نامش عبدالله از خوی آذربایجان . طبعکی دارد » داها سونرا دورد بیت فارسحا شعرلریندن ذکر ائدیر . تاسف له الده اولان قایناقلاردا اونون تورکجه میراثیندان هیچ بیر سوز – صحبت گئتمه میشدیر . ۲۵۰۰ بیت حدودوندا شعری اولان برقی نین تورکجه پوئزیاسی حاقدا سئوینج له دئییریک کی بیرینجی دونه اولاراق بورادا کیچیک بیلگی لری تقدیم ائدیب بو نیسگیللی شاعیر حاقدا مکمّل بیر یازی یازماغی عمر شرطی ایله گله جه یه ساخلایریق .

               غزل

زولف آراسیندا مه روخسار جانان ایستیرم

سن خیال خام گور کفر ایچره ایمان ایستیرم

ای صبا وار اختیارون قیل پریشان زولفونو

کیم گول مجموعه سین سندن پریشان ایستیرم

هجر آرا یانماقلیغیم چون خواهش جانان دور

اول سبب دن دور کی دایم داغ هجران ایستیرم

ای بلای عشق قیلما ترک جانان ایسته چون

تا کی وار جانیم سنی جانیمدا مهمان ایستیرم

کونلومو اینجیتمه شهزاده سن ملاح دور

جانیمی اولونجه دن مدحینده قوربان ایستیرم .

               غزل

رخ ائیله مز اسیر غمه دلستانیمیز

بیداد آتشینده مگر یاندی جانیمیز

بحث و جهان و دلبریدن یاندی جانیمیز

بو بختیمیز بو دلبریمیز بو جهانیمیز

جولانه گلدی برق شرر بار آسمان

گولزار ایچینده یاندی بیزیم آشیانیمیز

ترک ائتدی خلق لیلی و مجنون حکایتین

گلدی آرایا تا کی بیزیم داستانیمیز

گل ای کونول وئرک بو گونده ناله ناله یه

ایلشدی محمل ایچره مه کاروانیمیز

گویدن آیری تابدی بیزه جور چرخ

خوش آن زمان که داروی دارلایانیمیز

اشک آتشینده تا کی اولاجاغیق کاباب

اغیار ایله گزمه نا مهربانیمیز

اول زولف تابداره ائدر شانه شوخ چشم

تاب ائیله سون نه نوع دل ناتوانیمیز

عشاق بخت قاره دئدیم کیم دور ایلین

وئردی جواب طره ی عنبر فشانیمیز

ای باغبان فغان کی چیخار بوستاندن

اغیار دامنینده گول گولستانیمیز

بیر دلبرین غمیندن کی عالمده طاق دور

سیل سرشک دن یوخولوب خانه باغیمیز

اشعار دل نشین و کلام متین ایله سن

توتدو جهانی برقی آتش فشانیمیز .

         غزل

سنه ای گول کونول ایمیش گرفتار

نئجه کیم لیلی یه مجنون گرفتار

هلالی قاشلارین بیر آفت جان

حرامی گوزلرین ]چون [ ترک خونخوار

برین شوقون قیلار جانیم ستم دن

چکر بولبول قفسده ذوق گولزار

کمند گردن جانیم اولوبدور

شکنج زولفون ای شوخ جفا کار

کنش تک عالم عشقینده پاکم

چکیرسن سن اوزون ای ماه روخسار

سنه قوربان جهان مولکونده بس دور

وصالیندان یئنه بیر ذوق دیدار .

قایناقلار ، ایضاحلار :

  • بیر نسخه برقی نین الیازما دیوانیندان بوگون تهراندا مجلس کیتابخاناسیندا بو مشخصات لا قورونماقدادیر کیتابین ثبت نومره سی۸۶۵۰۸ ، فهرست نومره سی ۱۳۴۷۵ ، قفسه نومره سی ایسه بئله دیر ۱۳۴۷۵ . بو نسخه نین ایلک صحیفه سینده قیرمیز قلم له « برقی تبریزی » قئید اولونموشدور . علی الظاهر کیتاب « باقر ترقی » آدلی بیریسینین ایدی کی یا ساتیلیب یادا اهداء اولونموشدور . مجلسده کیتابین مشخصاتین یازان «دیوان برقی خوئی »  ذکر ائتسه ده آنجاق الیازمانین بیرینجی صحیفه سینده « دیوان غزلیات میرزا برقی تبریزی رحمة الله علیه » سوزو داها ماراق دوغورور . ۱۹۴ صحیفه دن عیبارت اولان تورکجه – فارسجا بو دیوانین خطی ده اوزلویونده گوزل دیر . همین الیازما زنگاندا یازییا آلینیب ، سون صحیفه سینده ایسه بو عیبارت لری گورمک مومکون دور : « حسب الفرموده عالیجاه رفیع جایگاه صاحبی قبله و امید گاهی ام عبداله خان زید عمره غره در دارلسعاده زنجان قلمی شد . کتبه محمّد تقی ابن مرحوم شیخ محمد بحرینی فی شهر جمادی الاولی فی شهور سنه ۱۲۵۷ » کیتابین خطی اوخوناقلی و گوزل دیر . تام خط لر مشکی قلم له یازیلیب گاهدان ایضاحلاری قیرمیزلا قئید اولونموشلار .

  • بررسی هنر شاعری میرزا عبدالله متخلص به برقی خویی در دیوان اشعارش – دکتر جلیل تجلیل ،فصل نامه تخصصی زبان و ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی مشهد ، شماره ۳۱ ، پائیز ۹۰ ( گویا دوقتور جلیل تجلیل – ین پایان نامه سی ائله برقی نین دیوانینین تصحیحی دیر کی مع الاسف نشر اولونمامیشدیر .)

  • تاریخ خوی – دکتر محمّد امین ریاحی ، صص ۲۱۰-۲۱۶ ، ایکینجی چاپ ۱۳۷۸ ، تهران طرح نو نشری

  • فرهنگ نام آوران خوی / بهروز نصیری ، زهرا عاشر زاده / بیرینجی چاپ ۱۳۸۲ ، نشر قراقوش – خوی

  • سخنوران آذربایجان ، عزیز دولت آبادی ، جلد دوّم ، ایکینجی چاپ ۱۳۷۷ ، تبریز ، ستوده صص۷۹۴-۷۹۸

  • دانشمندان آذربایجان ، محمّد علی خان تربیت ، یئنی دن چاپ ائدن : غلامرضا طباطبائی مجد ، تبریز نشر اختر ۱۳۹۱

  • مصطبه خراب ، تالیف : احمد قاجار مشهور به هلاکو و متخلّص به خراب . به کوشش دکتر ع . خیّامپور . تبریز ۱۳۴۴ . کتابفروشی معرفت و کتابفروشی تهران – تبریز

ارسال دیدگاه