۲۱ آذر میللی حکومت چاغیندا آذربایجان تورک ادبیاتی نین گلیشمه سی / م. کریمی

۱۸/۹/۱۴۰۰

 

آذربایجان دموکرات فرقه سی طرفیندن قورولان

 ۴ گونلوک علمی کنفرانسدا دانیشیق متنی

ایلک اؤنجه آذربایجان دموکرات فرقه سی نین لیدرلریندن بو گؤزل علمی کنفرانسلار اوتاغینی قوردوقلاری اوچون اؤز درین تشکورلریمی بیلدیریرم.

 میللی حکومتین یارانماسی، آذربایجان چاغداش تاریخینده بؤیوک و فخر ائدیجی بیر حرکت­ایدی، بو قیام، آذربایجان خالقی­نین بؤیوک همت، باجاریق و وارلیغینی بوتون دونیایا تانیتدیردی. آذربایجان یئنه ده همیشه­کی کیمی ایران آزادلیغی اوغروندا آیاغا قالخیب و انسانلارا یول گؤسترمه یی باجاردی. بیر ایلده تاریخده فخرله ثبت اولان ائله بیر حرکت یاراتدی کی دونیا خالقلاری نین گؤزونون قاباغیندا بؤیوک گلیشمه لری یئرینه یئتیریب، گله جک اوچون ده زمینه یاراتدی و بوگون دونیا بیلیر کی بو بؤیوک ملت هر زمان ایسته­ییرسه اؤز مؤهرونو تاریخه ووروب و امضاسینی آتاجاقدیر.

   البته بیلیرسینیز ادبیاتی آراشدیرماق اوچون، ایلک اؤنجه سیاسی – اجتماعی دورومو آچیقلاماق لازیمدیر. من ده بئله ائتمه­لی­یم. سونرا ادبیاتیمیزا باشلایاجاغام. عئینی حالدا واختین آرلیغینا گؤره بیر آز یئیین دانیشمالی یام، بلکه سؤزومو بیر یئره چاتدیرا بیلم.

قولدور رضاخانین قولدورلوق دورانی توکندیکده، بالاجا بیر نسیم اسمه­یه باشلادی. فورصتدن یارارلانان آذربایجان خالقی بوتون ایرانی آزادلیغا یؤنلتمک اوچون آیاغا قالخدی. آذربایجاندا دموکراتیک بیر حکومت قورماقلا بوتون ایران خالقلارینا یول گؤسته­ریجی اولدو. میللی حکومتینی قوردو و بیر ایلده ائله هیجانلی بیر فضا یاراتدی کی تامام خالق کوتله­لری میدانا گلیب و اؤز وارلیقلارینی میدانا قویدولار و بیر ایلده ۵۰ ایللیک ایشلری قاباغا آپاردیلار. بو قیام اؤزگؤرلوک بیر حرکت ایدی. هئچ بیر باغلیلیغی باشقا دولتلره و حکومتلره یوخودو، آما اونو باسدیقدا شرق و غرب ال­بیر اولدولار. سیاست عالمینده گؤروروک پرزیدنت آیزنهاور شوروی­دن تشکر ائدیر و بیرگه حرکتلریندن آذربایجان حرکتینی یاتیرماقدا البیر اولدوقلاریندان دولایی تشکور ائدیر (جمیل حسنلی، ۱۳۸۲، ص ۲۶).

میللی حکومت ایران چرچیوه­سیندن ائشیگه چیخماق دا ایسته­مه­ییردی، بئله ایسته­میشسه وزارتخانالار ایچینده خارجی ایشلر ناظری ده قویاردی. تاریخی واراقلایاندا پیشه­وری­نین باجاریغی و هئچ بیر خاریجی دولته و حکومته باغلی اولمادیغینی دوشونوروک. قالسین بیر سیرا دار چرچیوه لرده قالان انسانلار بو مارکلاری وورماقلا، بو عظمتلی تاریخی حادثه­نی ازمک ایسته­ییرلر بلکه داها تکرار اولماسین؛ آنجاق خالقیمیز بو حرکتدن الهام آلاراق اؤز یولون گئده­جکدیر. اینانیرام بورادا دانیشان عالیم­لریمیز تاریخده بو عظمتلی و محتشم حرکتین تام بوجاقلارینی آراشدیریب و حقیقت­لری علمی صورتده و استدلال ایله گؤسته­ره­جکلر. من تکجه ادبیاتیمیزین گلیشمه­سی حاققیندا دانیشماغی اله آلیرام.

تورک دیلی و ادبیاتی ۲۰ ایل بوغونتودان سونرا سسله­نیر و اؤز وارلیغی اورتایا قویور. بو میللی حرکتدن آذربایجان خالقی، بیر اورک و بیر سس اولاراق حیمایه ائدیر. دیلیمیزین یاساق اولدوغونا باخمایاراق اؤز زنگین، آغیر و گؤرکملی اولدوغونو گؤزلری قاباغیندا قاباردیر و بوتون گؤزه للیک لرینی و اینجه­لیک­لرینی عیان ائدیر. ادبیاتیمیز تکجه شعرده یوخ، بلکه بوتون ساحه لرده، سیاست عالمینده، علمی ساحه­سینده و تئکنولوژی باخیمیندان دا وارلیغینی بروزه چاتدیریب و ان گؤزل و اوبرازلی وارلیغینی عیان ائتدی. ادبیات دئینده تکجه ادبی سؤزلر، شعر، نظم و ادبی نثرلر، حیکایه­لر دئییلدی؛ بلکه سیاسی ادبیاتی­نین دا اؤز یئری واردیر. بیر ایللیک بیر دوراندا ادبیاتیمیز اؤز گلیشمه­سیله گؤستردی کی بو دیلین نه گوجلو بیر دینامیسمی و نه گئنیس بیر پتانسیالی واردیر. یوزلرجه شاعیرلر میدانا گلدی، یوزلرجه دیوانلار یاراندی، اونلارجا نمایشنامه­لر صحنه­یه چیخدی، یوزلرجه موسیقی کنسرتلری سسلندی، یوزلرجه رومانلار یازیلدی. یوزلرجه آشیقلاریمیز ساز اله آلیب وطن عشقیندن دیله گلدیلر. ادبیاتین گلیشمه­سیله برابر، تئاتر دیرچلدی، نمایشنامه­لر یازیلدی و سِن اوسته چیخدی، موسیقی دیرچلدی و اوپرالار سن اوسته اجرا اولدو؛ تکجه آذربایجان کلاسیک موسیقیسی یوخ، بلکه آشیق ادبیاتی و موسیقیسی ده دیرچلدی و سازلار کؤینک لریندن چیخیب خالق ایچینده چالیندی.

بو آرادا بؤیوک بیر رهبر قاباقدا دایانمیش، پیشه وری. پیشه وری داهی بیر انسان، بؤیوک بیر  لیدر، دوشونجه­لی بیر سیاستچی اولاراق اؤز ده­یرلی وارلیغینی ایشلریله: دانیشیقلار، مقاله­لر، توپلومسال یاپدیغی عملیاتلارلا گؤسترمیش اولدو. دوشمنلری طرفیندن انتقاد ائدنلرین آغزینی دوزگون ایشلریله باغلادی. آیت اله مجتهدی کیمی آداملار پیشه­وری­یه قارشی تعریفدن علاوه هئچ بیر حرکت ائده بیلمه­دیلر. پیشه­وری بیر سیاسی و دوشونجه لی متفکریدی. او، میللی حکومتی قورمادان اوّل، غزئته­لر و درگی لر یولا سالمیش، گؤزل ادبی رومانلار، مقاله لر، ادبی آراشدیرمالار – فارسیجا اولورسالار دا، یازمیشدیر و بو ساحه ده بؤیوک باجاریق گؤسترمیشدیر. سیاسی قوروپلار یاراتمیش، زیندانلار چکمیش، مجلیس وکیلی اولموشدور، سیاستین تام بوجاقلارییلا تانیش ایدی. گؤزل سیاسی مقاله لر، توپلومسال ایده لر، گله جک اوچون آرمانلار بئجرتمیشدیر. او، بیر ایل حکوکت دورانیندا سیاسی ادبیاتیمیزی یارادیب و زیروه­سینه چاتدیردی. تورک ادبیاتیندا سیاسی یازیلار، سیاسی کولتور یاراتمادا هئچ بیر آخساقلیغا یول وئرمه­دی؛ هر بیر حرکتین زمینه­سینی یاراتمادا قاباقدا گئدیردی. سیاسی ادبیاتیمیز پیشه­وری آدینا باغلی­دیر.

“جمعیت آذربایجان” تشکیل اولاراق حاج علی شبستری، علی ماشینچی، طاهری، اخگری، هلال ناصری، رحیمی، اسماعیل شمس طرفیندن قورولدو. “آذربایجان” غزئته­سی ده اونون اورگانی عنوانییلا سئچیلدی. اسماعیل شمس بو درگی­نین باش­یازاری اولدو و علی شبستری سوروملو مودیری. آنجاق ایلک گوندن حزب توده و سووئیت اؤلکه­سی اوندا دخالت ائتمه­یه چالیشمیشلار و نهایت اؤز ایزلرینی ده قویموشلار. بونلارین ایکیسی­نین آراسیندا اولان ایلگینی سیاسی یولداشلار آچیقلایاجاقلار. آنجاق بو جرکت، آز بیر زاماندا خالق کوتله­لری­نین رغبتینی قازانیب و کوتله­وی بیر حرکته چئوریلدی. من بونلاردان دانیشماق ایسته­مه­ییرم، آما بونو دئمک لازیمدیر کی آذربایجان روزنامه­سینین یازیلاری خالقیمیزا یول گؤسته­ریر و قیام لیدرلری­نین باخیشینی آیدینلاشدیریر. دموکرات فرقه­سی ۱۲ شهریورده تشکیل تاپاراق دولت قورما تکلیفینی بوینونا آلیر و آز بیر زاماندا خالق اؤز ایستک­لرینه چاتیر. ایستک­لر عبارتدیر، میللی وارلیق، آنادیلی، آزادلیق، عدالت و انسان کیمی یاشاماق. بیرینجی دفعه اولاراق قادینلار کیشی­لرله چیگین چیگینه سیاستده، شهرلرین اداره­سینده، خالقیمیزین ائییتیمی اوغروندا قوللارینی چیرمالاییب میدانا گیریرلر. میللی کنگره ده ۷۴۴ وکیل خالقین ایستک­لرینی یئرینه یئتیرمک اوچون بیرله­شیر و پیشه­وری اوجا سسله، بو قورولتایی بیر اورگان یا بیر فرقه طرفیندن یوخ، بلکه بیر میللت وکیللری اولدوقلارینی بیلدیریر. (دانیشیان خاطره لری، ص ۱۴۷). تبریزده و باشقا شهرلرده میتینگ­لر قورولور و مین­لرجه خالق توپلانیر.

سیاست له برابر ادبیاتیمیز دا گلیشیر. اونلارجا شاعیر هیجانا گله­رک خالقین هیجانلارینی سسله­ییرلر. صابیر آچان یول و او زامان کی دئییردی:

اؤز حقِ مشروعینی بیلمزدی ائل،

چهره حریّته گولمزدی ائل،

غزئته­یه ژورنالا اییلمزدی ائل

داییم ائشیتدیک لری اوهام ایدی

آخ نئجه کئف چکمه­لی ایام ایدی.

ایندی بو سؤزون داوامیندا خالق داها اوهاما آلدانماییر و حریت ایسته­ییر. کئف چکن­لرین جانینی آلماغا باش قالدیریر. تبریزده ۱۳۰۴جو ایلده تهراندان آرتیق تبریزده مدرسه واریدی، آما رضاشاه تهرانی اوستون ساییب تبریزی ازمه­یه باشلامیشدی. تهرانین بودجه­سی تبریزه نسبت ۲۰ برابر ایدی. میللی دولت مدرسه­لرین چوخالتماسینا، بیلیم یوردو قورماغا، دانشسرا دوزلتمه یه، تشبوث یارادیر، ۱۶ درگی یاییلماغا باشلاییر، تئاتر صنعتی باشدان دیرچه­لیر، یوزلرجه کتابلار چاپ اولور، بونلارین یانیندا بانکلار ملی اولور، کرخانالار سالینیر، درمانگاهلار دوزه­لینیر، تبریزده سو بورولاری چکیلیر، قادینلار رای وئرمه­ده آزادلیق اله گتیریر، خیاوانلار آسفالت اولور، قونقا – مترو یولا دوشور، اصلاحات ارضی باشلانیر و باشقا باشقا ایشلر یاپیلیر. بو سؤز یئرینه دوشور کی میللی حکومت بیر ایلده شاه رژیمی­نین ۵۰ ایللیک ایشینی گؤرموش اولور.

   ایندی گلک ادبیاتیمیزا. سیاسی ادبیاتلا برابر خالق اوچون دوشوندوروجو، هیجان یارادان و اونو اویادان شعر لازیم گلیردی. بو ساحه­ده ده یوزلرجه شاعیر الینه قلم آلیر و میدانا گلیر. آذراوغلو، حکیمه بلوری، سهراب طاهر، مدینه گولگون، علی فطرت، بی ریا، علی توده، مروارید دلبازی، مخفی افشار، حزین تبریزی، ابراهیم ذاکر، مظفر درفشی، نیکنام، اسماعیل جعفرپور، موسی طاهری، هوشیار، دوزدوزانی، یداله اسدی تبریزی، میرمهدی چاووشی، ابوالفضل حسینی، قلی­خان بورچالو، میرتقی میلانی، هلال ناصری، عباس پناهی، فیروز صادق­زاده، محمدرضا عافیت، محمد داداش­زاده، علی اکبر حداد، امیرخسرو دارایی، جعفر کاشف، سیدعلی میرنیا، کمالی، آشیق حسین تبریزی و یوزلرجه باشقا شاعیرلر و یازارلار میدانا گلیر و یارادیجیلیقلاریلا ادبیات اوجاقلارینی قیزدیریب شعله­لری تهرانا دا چاتیر. باخین بالاش آذراوغلو تهراندا قورولان بیرینجی “ایران شاعیرلر و یازارلاری” نین قورولتایینا قاتیلیر – پیشه­وری­نین اؤنه­ریله. اورادا تهراندا تورکجه “ستارخان” پوئماسینی اوخویاراق گؤرونولمه­میش آلقیشلارلا اوز اوزه گلیر و آذربایجان ادبیاتی­نین زنگین، گؤزل و گوجلو ادبیاتینی گؤسته ریر و فارس ادیبلری و شاعیرلرینی حیرتده قویور.

میللی حکوکتین شاعیرلری و یازارلاری چکدیگیم آدلارلا بیتمه­ییر، هله چوخلو شاعیرلرین آدی قالیر: ایوب نمینی، سلیمان جهانی، حسین صحاف، هوشی بختیار، همت علیزاده، و یئنه ده یوزلرجه باشقا ادیب و شاعیرلر. بونلاردان بیر سیرا چاغداش زامانا قدر یاشاییب یارادیرلار. یحیی شیدا مظفر درفشی و باشقالاری دا واردیرلار.

میللی حکومت دؤورونون ادبیاتینی آراشدیرماق ایسته­ییرسک مختلف قونولار و بؤلوملر ایچینده دانیشماق لازیمدیر، سیاسی ادبیات بیر بؤلومدور و اؤز یئرینده چوخ زنگین ساییلیر، شعریمیزین یئری بللی­دیر، آما حیکایه و رومان ساحه­سینده بوگونه قدر چوخ آز یازیلمیش و هله ده بیر چوخلو اثرلر اوزه چیخماییب و بیز بوگونکو ادیبلریمیزین بویوندا بیر تکلیف کیمی قالیر.

بیر سیرا چاغداش یازارلاریمیز او جمله دن رضا براهنی، غلامحسین ساعدی و صمد بهرنگی بیر ایل آنا دیلینده درس آلماغین لذتینی دادمیش و عمرلری­نین سون گونونه قدر بو لذتی اونوتمامیشلار. بیر ایلده آلتی کلاسین درسلیک­لرینی حاضیرلاییب و اوشاقلارا آنادیلینده درس اؤیرتمه­یین لذتینی بیز بو یازارلارین دیلیندن ائشیدیریک. آنجاق بوگون بو درسلره تامسینمیشیق.

شاعیرلر وطن سئوگی­سیندن، ائل محبتیندن، انسانیت­دن و آزادلیقدان دانیشیرلار؛ شعرلرین مضمونو انسان سئورلیک، عدالت و آزادلیق دیر. بالاش سسله ییردی:

صنعت میدانینا قدم قویورام / قوی سؤزوم گوج آلسین ائلیمدن منیم

نه قدر چتین دیر بونو دویورام / آی دوستلار، توتونوز قولومدان منیم. (آذراوغلو، خزان یارپاقلاری، ۱۳۸۲، ص ۱۷).

شاعیرین آرزیسینا باخین:

منیم آرزوم بودور بیر اوغول کیمی / کاش بو چتین لییه دؤزه بیلئیدیم

وطنه سئوگیمی، ائله سئوگیمی / کؤنول سؤزلریمله یازا بیلئیدیم. (م. کریمی، تاریخ ادبیات، ج ۹، ص ۳۴۳).

“آزادلیق جارچیسی، انقلاب شاعری­یم” -دئین بالاش، ظالیم­لر قارشیندا دایاندی، مبارزه­دن ال چکمه­دی، نئچه گونلر قویونون ایچینده گیزلی قالدی، حسرتلر چکدی، زوراکیلیقلار گؤردو، آنجاق سوسمادی و هجرتدن باشقا بیله­سینه بیر یول قالمادی.

بیلیرسینیز بیزیم نئچه – نئچه مبارز شاعیرلریمیز بو قیامدا شهید اولدولار، آذربایجان خالقی­لا برابر، شاه قوشونونون قارشیندان قاچماییب، جانلارینی وطن یولوندا – میللت اوغروندا فدا ائتدیلر. بونلارین باشیندا شهید فریدون ابراهیمی، شهید نیکنام، شهید دوزدوزانی، شهید یداله اسدی تبریزی، شهید هلال ناصری، و باشقالاری شهید اولموشلار و بیر سیرا شاعیر و یازارلاریمیزین یاشاییش یا شهید اولدوقلاریندا خبرسیز قالمیشیق او جمله دن: موسی طاهری، هوشیار و باشقالارینی سایماق اولار. هابئله ۱۳۲۵ ده بو سوی قیریم توکنمه­دی بلکه ۱۳۲۶جی ایلده ده بیر سیرا شاعیرلردن توتوب اعدام ائدیرلر، او جمله­دن جعفر کاشف، کمالی و باشقالارینی آد آپارماق اولار. بو شهیدلرین آدلاری و اثرلری “قیزیل اولدوزلار” کیمی ادبیاتیمیزدا پارلاییر.

حکیمه بلوری ” ۲۱ آذر” مدالینا لایق گؤرونن بیر گنج آذربایجان قیزی، وار گوجونو، درین دوشونجه­سینی، اینجه دویغوسونو شعرلرینه تؤکدو، بیر ایل معلم­لیک ائده­رک، یوزلرجه قیزلارا آنادیلی­نین آناسودو کیمی تمیز لذتینی تامدیردی، “شرق قادینی­”نین آرزیلارینی دیله گتیریب شعرلرینه آخیتدی:

من آز گؤرمه­میشم آغلایاندا سن / باشینا قارالار باغلایاندا سن

آهینلا هر قلبی داغلایاندا سن / آرتدی گوندن – گونه ذاتین سنین.

بیر پارچا چؤره­یه ساتدیلار سنی / قول تک قاباقلارا قاتدیلار سنی

آلیب زیندانلارا آتدیلار سنی / نه­دن اوجوز اولدو قیمتین سنین؟

دوکتور حکیمه بلوری بوتون عمرونو آذربایجان خالقی­نین دردلرینی سؤیله­یه­رک تبریز حسرتینی – حسرت ادبیاتیمیزا آرتی ریب، عمرونون سونونا قدر سیزلادی. اونلارجا وطن عشقینده، خالقی­نین حسرتینده کتابلار یازدی و دونیا دیللرینده، آذربایجان خالقی­نین سسینی جهانا یایدی.

سهراب طاهیر ائله بیر دویغولارا یاندی کی بیر چوپو ده ایکیه بؤلمه­یه قادر اولمادیغینی و ایسته­مه­دیینی سؤیله­ییر. آنجاق او دا اونلارجا کتاب یازدی و دیلیمیزی سسله­دی. او سون گونلرینه قدر سئچدیگی یولا وفالی قالدی و سؤیله­ییردی:

آنا یوردوم آذربایجان

من ده سنین یئتیرمه­نم.

گؤزلریمی ایتیره­رم

اوستومده کی حقی – سایی ایتیرمه­رم.

دوز سئچمیشم طالعیمین هدفینی،

یاشاییرام اؤز خالقیمین آرزوسونو – شرفینی.

سهرابین اونلارلا کتابلاریندا حسرت ادبیاتی سسله­نیر، انسان­سئورلیک نعمه­سی اوخونور و وطن حسرتی باش پلاندا دایانیر:

من وطن دئییرم گؤزلریم دولور / مگر سن گؤز یاشی اولموسان وطن؟

ارییب – ارییب بیر دامجی اولوب / غملی گؤزلریمه دولموسان وطن.

من وطن دئییرم توتولور دیلیم / بس سنین دیلینی کیم آلدی وطن؟

نه قدر من وارام بو دونیا بیلیر / سنین دیلسیزلیگین ماحالدیر وطن!

مدینه گولگون ده اونلارجا اثر یازیب یادگار قویدو، آنجاق اونلاردا آلوولانان وطن عشقی، ائل سئوگیسی هامیدان آرتیق بیزی یاندیریر، قیزدیریر و بو یولا ایمان – ایناملا توخونماغی اؤیره­دیر:

یئنه پروازلانیب خیالیم منیم

یئنه شعره دؤندو سؤزوم ای وظن!

سنین داشیندادیر، اوز باغیندادیر،

بو سؤنمز آلوووم، کؤزوم ای وطن!

     آما شاعیرین آرزیلاری دا گؤزلدیر، بیرینه قولاق آسالیم:

ده­نه دولموش سونبول تک / بارلانماق ایسته­ییرم.

ائلین محبتیله / وارلانماق ایسته­ییرم.

داغ اولماق ایسته­ییرم، / ذیروه­مه قارتال قونا

ائلیمدن وطنیمدن / صحبت آچیم من اونا .

عصیان اولماق ایسته­ییرم / زنجیرلی بیلک لره

اومود اولماق ایسته­ییرم / انتظار اورکلره.

سنین – اونون قلبینده / من یورد سالماق ایسته­ییرم.

خالقیملا، وطنیمله / من اوجالماق ایسته­ییرم.

شاعیرین ایسته­یی آرزیسی خالقلاری آزادلیغی، باشی اوجالیغی و سئوگیسی­دیر. مدینه­نین شعرلرینده بوتون دونیا انسانلاری­نین سعادتی سسله­نیر، او دونیا خاقلاری و میللت­لری اوچون باریش، راحت یاشاییش و دوستلوق دیله­ییر:

هارای چکیب دئییرم / انسانلار، آی انسانلار

انسان سیلاح گؤتوروب هئچ قیرارمی انسانی؟

انسانلار آی انسانلار / گلین، گلین قویمایاق

آغلایا ماهنی­لاردا انسان، آی . . . انسانلار!

علی فطرت بیر سیاسی دوشونجه­لی شاعیر اولاراق، میللی مجلیسه و خالقا اوز توتوب اونلاری اویاتماغا چالیشیر و سیاسی شعرلر سؤیله­ییر.

علی فطرت انقلابی شعرلریله میللی حکومتین آرمانلاری یولوندا چالیشیر و ادبی یارادیجیلیغینی اورتایا قویور.

فخرالدین محزون دا ظولوملری افشا ائده رک خالقین اویانماسی یولوندا چالیشیر.

بی ریا الی حنادا اولان شاعیریمیز، عمر بویو حسرتلرده یاشاییب، آغیر گونلر کئچیریر، آنجاق بیر آن دا دئیه­سن سئچدیگی یولدان پشیمان دئییلدیر. خالقینا سعادتلی یاشاییش آرزوسویلا چالیشیر و نه یازیق کی غریبلر کیمی دونیاسینی ده­ییشیر. شعرلری کلاسیک فورماسیندا اولورسا دا، یئنی لیک­لرله دولودور.

بی­ریا ایشچی­لر صنفیندن آیاق توتاراق ایشچی­لری بیرلشدیرمک اوغروندا دایانمادان چالیشیر. معارف وزیری اولاراق الیندن گلن چابالاری یئرینه یئتیریر. اونون دا حسرتله عؤمور کئچیردیگی بیزی سوسدورور. آنجاق اعتراض سسینی هله ده دویوروق کی دئییردی:

ای اؤلکه­می ظولمیله قویان دهرده ویران

محکوم اولا بیلمز سنه بوندان سورا انسان.

انسان ازلیندن یارانیب اشرف خلقت

لایق دگیل اصلا اونا زنجیر اسارت.

علی توده بیر ایلده نئچه کتاب یازدی، آنجاق کؤچمه یه مجبور اولدوقدا دا غربت یئرده یازیب یاراتمادان ال چکمه­دی.

حسرت ادبیاتیندان بوگون یوزلرجه کتابی الده­دیر و بو کتابلاردان بؤیوک بیر میللتین نیسگیللری، سیناقلاری، حسرتلری سسله­نیر. دونیادا بو حسرت سسی هله ده دویولور. یازیلی ادبیاتیمیزدان علاوه خالقیمیزین گونده­کی یاشاییشیندا – ماهنی­لاریندا، آتالار سؤزونده و دئییم­لرینده بؤیوک بیر موتیوه چئوریلیبدیر. یوزلرجه ماهنی­لار، شعرلر خالقین دیلینده ازبردیر. آرازا قارغیش، لعنت ده اوخویان وار، اونو عزیزله­ییب باغرینا باسان  دا وار. علی توده­نین و باشقا شاعیرلرین کتابلاری­نین عنوانی دا بو حسرتی گؤسته­ریر؛ باخین: جنوب نغمه­لری، وطن سئوگیسی، تبریز حسرتی، آرازین او تاییندا، محبوسلارین سون سؤزو، اؤلومدن گوجلو آیریلیق، وطن خاطیرینه، خاطیره­لر نغمه­سی، ساوالان اتکلرینده، تبریزین باهاری، و هابئله یوزلرجه حسرت و آیریلیق موتیولی کتابلار.

   دموکرات ادبیاتی تکجه شعرده یوخ، بلکه موسیقی­ده، تئاتردا، و باشقا صنعت ژانریلاریندا دا اولموشدور و بونلارین هر بیرینی اؤز یئرینده ده­یرلندیرمک گره­کیر. آما رومان و حیکایه ساحه­سینده بؤیوک بیر گلیشمه اولموشدور. رومان یازارلاریمیز دا آز اولمامیشدیر. بورادا فتحی خشکنابی، عباس پناهی، فیروز صادق­زاده، محمدرضا عافیت، محمد داداش­زاده و باشقالاری آد چکمک اولار. بونلاردان بوگون بیزه اونلارجا رومان اثرلری قالمیشدیر کی اونلارین ائتکیسی دیلیمیزده داها یوکسکدیر و یئنه یازیقلار اولسون کی بونلارین بیر چوخو هله ده اؤز وطنینده و اؤز آنایوردلاری اولان گونئی آذربایجاندا چاپ اولامیش و یاییلمامیشدیر. من بورادا بو یازارین رومانلاری­نین آدینی چکمه­گه کیفایتله­نیرم:

فتحی خشکنابی­نین رومان کتابلاری:

/ ایکی دوست / سونونجو بایراقدار / یاغیشلار یاغاندا / ایکی قارداش / آتا / حیکایه لر و . . .

عباس پناهی:

تبریز گئجه­لری / ستارخان / شیخ محمد خیابانی / مبارزلر و . . .

فیروز صادق­زاده:

مدرسه / ایکی ماهنی / سیلینمز سؤزلر / وطن / اعتبار / و . . .

محمد داداش­زاده:

صوبح ایشیغیندا / آیریلیق / حیکایه­لر مجموعه­سی و . . .

بو اثرلرین چوخو دونیا دیللرینه ترجمه اولموش و سانکی تکجه اؤز وطنداشلاری هله ده بونلاردان محروم قالانلاردیر. بونلاری چاپ ائتمک بوگونکو ادیبلرین بوینونادیر.

من سیزی چوخ یورماییرام. آما آشیقلاریمیزدان دانیشماسام سؤزوم یئترسیز قالار. آشیقلاریمیز دا بو بیر ایلده بؤیوک خدمتلر ائتمیش و فدایی­لار وئرمیشدیر. بونلارین باشیندا آشیق حسین جواندان دانیشماساق دوز دئییلدیر. آشیق حسین تبریزی سازی و سؤزویله بو میللی حرکته قاتیلیب و سون گونلره قدر وطن نغمه­سینی، میللت آرزوسونو دیلینده ازبرله­میشدیر. او بیر حق آشسقی کیمی بوتون عمرونو حق­دن حقیقتدن مودافیعه اوچون سورموش، هنرینی بو یولدا خرج ائتمیش و ظالیملر قارسیندا یورولمادان دایانمیشدیر. آشیق حسین­ین کتابلاری دا بوللودور، بیر چوخلو اؤدوللر قازانمیش. آنجاق کتابلاریندان نئچه­سی بونلاردیر:

آشیغین آرزیلاری / آزادلیق ماهنی­لاری / صدفلی ساز / دانیش – تئللی سازیم / باهار کیمی / قوشمالار / شعرلر و . . .

آشیق حسین­ین وطنه قوشدوغو، حسرته بورونن شعرلری، آیریلیقدان سیزلایان اورک دؤیونتولو شعرلری چوخدور، آنجاق بورادا سؤزومه سون اولاراق آشیق حسینین قیزینا یازدیغی شعری اوخوماق ایستردیم:

من گئدیرم سعادتین دالیجا / عزیز قیزیم، مندن سونرا آغلاما!

نفسیم گلینجه تا وورولونجا / یئتیشه­رم بیر دیارا، آغلاما!

قلبین تمیز اولسون، اوره­یین آچیق  / دوستا حؤرمت بسله، دوشمنه آجیق

سؤیله­مه هئچ کسه چیلپاغیق، آجیق / آهین چیخسا بولوتلارا، آغلاما!

قیزیم سیزیلداما، ناله ائیله­مه / پنهان دردین هر اؤته­نه سؤیله­مه

ال آچما نامرده، منت ائیله­مه / سن کیچیلمه او اغیارا، آغلاما!

باغری قاندیر چوخ کؤرپه­لر ایراندا / چکیرلر انسانلار نه­لر ایراندا

اوغولسوز آنالار مه­لر ایراندا / بیر اومید وئر سن اونلارا، آغلاما!

انسان بیر آغاجدیر، کسسه­لر اونو / گؤیه­ریب یئریندن باش وئرر اونو

یئتیشیب دوشمنین عمرونون سونو / وورسا حسینه ده یارا، آغلاما!

منی دیله دیگینیز اوچون تشککورلریمی بیلدیریرم.

***

ارسال دیدگاه