تقسیمات سیاسی در زبان / یوسف مرتضایی

 نام بردن از زبانها در یک منطقه و یا در یک کشور جزء داده های انسان شناسی و یا داده های جغرافیای سیاسی هستند .این گونه داده ها، بیشتر در خصوص توزیع آماری و پراکنده گی گویشوران زبان در گستره جغرافیائی هستند که در تصمیمات سیاسی و فرهنگی کاربرد دارند .

زبان ، در علم زبان شناسی بر اساس ساختارهای نحوی و صرفی تقسیم بندی می شود . علم زبان شناسی و تقسیمات زبانی در آن علم سعی دارد روابط ، تشابه ها و تفاوت های معنادار بین زبانها را بدون وابستگی جغرافیائی و یا سیاسی توضیح دهند .

یکی از تقسیمات عمده ی زبان در محافل زبان شناسی، خانواده ی زبانی “هندو – اروپایی” است یعنی زبانهائی دارای شباهت در ساختار نحوی و صرفی بدون توجه به جغرافیای گویشوران در این تقسیم بندی از تبار آن خانواده زبانی هستند .

البته خانواده زبانِ “هندو – اروپائی” در اصل ، “هندو – ژرمن” “(indo- Germanic) “است که با توجه به مسائل جنگ جهانی دوم سعی شد بلحاظ سیاسی کلمه “ژرمن” در خیلی از موارد کمتر استفاده شود و در زبان شناسی نیز  کلمه” اروپائی” جایگزین آن شد .

ما زبانی به نام ” اروپائی” نداریم یعنی هیچ فردی “اروپائی” صحبت نمی کند انتخاب  کلمه “اروپائی” صرفا در جهت عدم کاربرد ” ژرمنی” و یک ترجیح سیاسی است نه علمی .

حتی استفاده از کلمه “اروپائی” با ذکراین موضوع که منظور مجموعه زبانهای موجود در اروپا است حداقل با دو دلیل قابل پذیرش نیست :

۱- چون زبان در علم زبان شناسی با جغرافیای سیاسی رابطه معناداری ندارد پس زبانهائی مانند انگلیسی ، اسپانیایی و پرتغالی در جغرافیای دیگر هم مانند قاره امریکا کاربرد دارند و حتی گویشوران بیشتری هم ازگویشوران اروپایی دارند و زبان آنها “هندو – امریکائی” نیستند!!! .

۲- مورد دیگر و مهم ، در اروپا زبان هائی هست که از تبار زبانهای” هندو – اروپائی” (ژرمنی) نیستند!!! مانند خانواده زبانهای اورال آلتائی و یا زبان “باسکی” که یک زبان منفرد است  .

پس اطلاق “هندو – اروپائی” با این فرض که منظور زبانهای موجود در اروپا هستند نارسا است و پوشش کافی را ندارد و شامل همه زبانها در اروپا نیست .

اما هدف از توضیحات فوق اولا دقت در نوشتن شاخه زبانی “هندو – اروپائی” است یعنی توجه شود که شاخه زبانی “هند” و “اروپائی” نیست که اغلب در نوشته ها به جای کلمه ی واحدِ “هندو” به معنای اهل هند از دو کلمه “هند” ،”و” استفاده نشود که در واقع زبان را از گویشوران یعنی “هندو”ها به جغرافیا یعنی کشور هند محدود می کند و زبانی به نام “هند” وجود ندارد .

برای مثال در نوشتنِ “هندواروپائی” بشکل چسبیده و در کنار هم و یا نوشتن “هند و اروپائی “به شکل سه کلمه جدا باید اجتناب و همواره از “هندو – اروپائی” استفاده کرد که در اصل “هندو – ژرمنی” است  و در گفتار نیز باید طوری بیان شود که کلمه “هندو” به جای “هند” “و” اشتباه نشود .

موضوع اساسی این است که اگر در نوشته های علمی و دانشگاهی ومطبوعات و کتابها به مورد فوق دقت نشود رفته رفته شاخه های زبانی به جای تقسیمات بر اساس خود زبان و ساختار نحوی آن راه به تقسیمات جغرافیائی پیدا خواهند کرد.

حاصل این عدم توجه را امروز در شاخه زبانی “هندو – ایرانی” شاهد هستیم که در اصل “هندو – آریائی” (indo-aryan ) است و سعی می شود به طور جهت دار  این تقسیم بندی هم به شکل یک کلمه واحد یعنی “هندوایرانی” چسبیده نوشته شود تا در موقع خواندن اسم دو جغرافیا تداعی شود و نمونه بارز آن را میتوان در مقایسه ویکی پدیای فارسی و انگلیسی بطور شفاف ملاحظه کرد .

این انتخاب یعنی “هندو – ایرانی” نیز مانند “هندو – اروپائی” یک انتخاب سیاسی است و صرفا با حمایت مالی و سفارش چند پایان نامه ایجاد شده است؛ مانند کلمه” اروپائی” که اسم هیچ زبانی نیست ما زبانی به اسم زبان “ایرانی” نداریم بلکه “ایرانی” یک واژه سیاسی برای شهروندان یک جغرافیای سیاسی است .

مسلما انتخاب اروپائی و ایرانی یک انتخاب سیاسی است و می توان تاثیر و رد پای قدرت را در آن دید .

اگر همان توجیه را در خصوص زبان اروپائی بیاوریم و ادعا کنیم که منظور زبانهای موجود در ایران است، همان تناقض در خصوص زبانهای اروپائی برای زبان های ایرانی هم صادق است چون ما در کشور ایران حداقل دو تبارِ زبانِ ترکی و عربی را داریم که در تقسیمات علمی زبان، در تبار خانواده “هندو – اروپائی” قرار ندارند چه رسد به زیر شاخه ی آن “هندو – ایرانی”.

استفاده از این گونه تقسیمات یعنی منصوب کردن زبان به جغرافیا به جای گویشوران سوالاتی پبش می کشد. ‌

یعنی گویشوران زبان ترکی و عربی یا ایرانی نیست و یا جغرافیائی که ترکها و عربها در آن زندگی می کنند ایران نیست .

یوسف_مرتضائی

ارسال دیدگاه