آذربایجان تاریخی مسئله‌لرینه اؤن سؤز /   یعقوب محمودوو  

اؤن سؤز

بو گون بیر سیرا ایران تاریخچی‌لری مقصد یؤن‌لو شکیلده آذربایجان تاریخینی غیراوبیکتیو شکیلده تقدیم ائتمکده داوام ائدیرلر. ۱۹۱۸-جی ایلین ماییندا تاریخی آذربایجان تورپاق‌لاری‌نین وقتیله چارلیق روسیاسی طرفیندن اشغال ائدیلمیش حصه‌سینده دولتچیلیگیمیز دیرچلدیکدن سونرا بو قسم تاریخچی‌لرین آذربایجان خالقی‌نین تاریخی رئال‌لیق‌لارینا بیرطرفلی یاناشما‌لاری و یانلیش دیرلندیرمه‌لری متمادی کاراکتر آلمیشدی. شاه‌لیق رژیمی‌نین حاکم دایره‌لری طرفیندن استقامتلندیریلن و شیرنیکلندیریلن بعضی تاریخچی‌لر آذربایجان تاریخینی ساختا‌لاشدیرماق ساحه‌سینده خصوصی فال‌لیق گؤسترمه‌یه باشلامیشدیلار. یومشاق دئییلسه، آذربایجان خالقی‌نین تاریخی کئچمیشینی ساختا‌لاشدیرماق او زمان ایراندا سانکی بیر پئشه ساحه‌سینه چئوریلمیشدی. نه قدر آغیر و نه قدر آجی اولسا دا، بو دا بیر حقیقت‌دیر کی، آذربایجان خالقی‌نین قدیم و زنگین تاریخینه، اونون ابدی حیات آغاجی‌نین دریندن ده درین کؤک‌لرینه خصوصی غدارلیقلا بالتا چالان احمد کسروی و اونون بیر چوخ دوامچی‌لاری محض آذربایجان‌دان اولان تدقیقاتچی‌لاردیر. آذربایجان تاریخینی ساختا‌لاشدیرماقدا جانفشانلیق ائدن بو پانایرانیست تاریخچی‌لر ایلک منبع‌لرله، رئال تاریخی حقیقت‌لرله حسابلاشما‌دان عرب خلافتی‌نین سقوطون‌دان سونرا آذربایجان و ایران تورپاق‌لارینی، هابئله دیگر قونشو اؤلکه‌لری اداره ائدن بوتون تورک-آذربایجان سُلاله‌لرینی، او جمله‌دن صفوی‌لری، افشارلاری، قاجارلاری، بو سُلاله‌لرین گؤرکملی نماینده‌لری اولان شاه اسماعیل ختاینی، شاه تهماسیب صفوینی، شاه عباس سفوینی، نادرشاه افشاری، آقامحمد شاه قاجاری و باشقا آذربایجان-تورک حکمدارلارینی دا ایران-فارس حکمدارلاری کیمی قلمه وئرمک‌دن چکینمیرلر. اثرده قید اولونور کی، معاصر دُنیانین رئال‌لیق‌لاری ایله حسابلاشمایان بعضی ایران سیاستچی‌لری وقتی ایله گولوستاندا و تورک مانچایدا روسیا امپریاسی ایله بؤلوشدورولن تاریخی آذربایجان تورپاق‌لاری‌نین بیر حصه‌سینده مستقل آذربایجان دولتی‌نین یارانماسیندان احتیاط‌لانا‌راق رئال تاریخین ساختالاشدیریلماسیندا ان پریمیتیو، ان گولونج مئتودلارا ال آتیردیلار. بئله کی، ایرانین ترکیبینده اولان جنوبی آذربایجانین و ایرانین بیر سیرا ولایت‌لری‌نین ان قدیم یئرلی اها‌لی‌سی – آبوریگئن‌لری اولان آذربایجان تورک‌لری “سونرا‌دان تورکلشمیش” “قدیم ایران­دیللی” اها‌لی کیمی قلمه وئریلیر، معاصر آذربایجان رئسپوبلیکاسی‌نین اراضی‌سی تاریخی آذربایجان تورپاغی دئییل، گویا، آذربایجانلا هئچ بیر علاقه‌سی اولمایان “آران” حساب ائدیلیر و س. بو گون ایران آرخیو‌لری و کتاب‌خانا‌لاریندا ساخلانیلان ایلک منبع‌لرین تصدیق ائتدیگی تاریخی رئال‌لیق‌لاری گؤزه آلمایان بو شخص‌لرین مقصدی آیدین‌دیر: گویا ایرانین ترکیبینده اولان جنوبی آذربایجان تاریخا ایرانا مخصوص اولان بیر فارس ولایتی اولوب؛ بو ولایتین آبوریگئن اها‌لی‌سی اولان معاصر آذربایجانلی‌لار دا قدیم ایراندیللی اها‌لی­ایمیش و سونرا‌دان تورکله ­شیبلر؛ او کی قالدی آرانا، بو اراضی ده آذربایجان تورک‌لرینه دئییل، مختلف منشأ‌دن اولان چوخ­سایلی ائتنوس‌لارا مخصوص­ایمیش (؟). اثرده مؤلف اکثر پان­ایرانیست تاریخچی‌لرین آذربایجان تاریخی‌نین بوتون دورلرینه، خصوصیله ده XX عصرین اول‌لری تاریخی مسئله‌لرینه حصر اولونموش اثرلرینی کولل حالیندا، هم ده دریندن تحلیل ائده‌رک تاریخیمیزی ساختا‌لاشدیران‌لارا توتارلی علمی جواب وئرمیشدیر. آذربایجان تاریخچی‌سی‌نین بو قیمت‌لی اثرینده کسرویچی‌لییه، اونون بوتون تظاهرلرینه و معاصر نماینده‌لرینه قارشی اولدوقجا کسکین و اساس‌لی علمی دلیل‌لرله بیر جبهه آچیلیر. گیریش، دؤرد جغرافی، نتیجه و استفاده اولونموش ادبیات سیاهی‌سیندان عبارت اولان تدقیقات ایشی‌نین “آذربایجان تاریخی مسئله‌لرینه ایران تاریخشناسلیغیندا عمومی باخیش” آدلانان بیرینجی فصلینده ایران تاریخشناسلیغیندا آذربایجانین تاریخی جغرافیاسی، دولتچی‌لیک تاریخی مسئله‌لری، آذربایجان خالقی‌نین، دیلی‌نین و مدنیتی‌نین تشکلو مسئله‌لرینه مناسبت تدقیق اولونموش و دورون قایناقلاریندان‌ استفاده اولونماقلا تحلیل ائدیلمیشدیر. مؤلف حقلی اولا‌راق بئله قناعته گلیر کی، ایران تاریخشناس‌لیغی‌نین آنتی‌آذربایجان و آنتی‌تورک موقعی، جغرافیاسینی، دولتچی‌لیک تاریخینی، آذربایجان خالقی‌نین و دیلی‌نین منشأیینی ساختا‌لاشدیرماق جهدلری اصلینده هم ایرانین معین دایره‌لری‌نین میللتچی-شووینیست سیاستینه، هم ده آذربایجانا قارشی اراضی ادعا‌لاری ایله چیخیش ائدن، اونون تورپاق‌لارینی اشغال ائدن ائرمنیستانین ماراق‌لارینا اویغوندور. آنجاق بو خط آذربایجان و ایران خالق‌لاری‌نین منافعینه ضد اولماقلا یاناشی، هر ایکی خالقین قارشی‌لیق‌لی مناسبت‌لری‌نین انکشافینا و گئنیشلنمه‌سینه مانع اولماق مقصدی داشیییر. ایرانین بیر سیرا تاریخچی‌لری “آذربایجان” اصطلاحی‌نین یالنیز ایرانین شمال ایالت‌لرینه عایید اولدوغو، آراز چایین‌دان شمال‌داکی تورپاق‌لارین هئچ زمان آذربایجان آدلانمادیغی، ایندیکی آذربایجان رئسپوبلیکاسی‌نین اراضی‌سی‌نین تاریخ بویو اساساً آران، موغان و شیروان کیمی جغرافی آدلار داشیدیغینی، آذربایجان تورک‌لری‌نین دولتچی‌لیک عنعنه‌لرینی، اونلارین ایرانین سیاسی تاریخینده اوینادیق‌لاری رولو، سون نتیجه‌ده آذربایجان خالقی‌نین واحدلیگینی انکار ائتمه‌یه جهد ائدیرلر.  مونوقرافیانین “جنوبی آذربایجاندا ۱۹۰۵-۱۹۱۱-جی ایللر ملی-دموکراتیک حرکاتی ایران تاریخچی‌لری‌نین اثرلرینده” آدلانان ایکینجی فصلینده جنوبی آذربایجاندا، همچنین ایرانین دیگر بؤلگه‌لرینده ۱۹۰۵-۱۹۱۱-جی ایللرده باش وئرن ملی-دموکراتیک حرکاتین ایران تاریخشناسلیغیندا تدقیقی سویه‌سی تدقیق اولونموشدور. اثرده قید اولونور کی، اکثر ایران تاریخچی‌لری XX عصرین اول‌لرینده جنوبی آذربایجاندا باش وئرمیش دئموکراتیک حرکات‌لاری ایرانین سیاسی تاریخینده اهمیت‌لی حادثه کیمی قیمتلندیریر، ایراندا اجتماعی-سیاسی حرکات‌لارین مرکزی‌نین همیشه آذربایجان اولدوغونو اعتراف ائدیرلر. لاکین، مشروطه حرکاتیندا آذربایجان تورک‌لری‌نین حل ائدیجی اشتراکی‌نین ایران تاریخشناسلیغیندا آرخا پلانا کئچیریلمه‌سی، ستارخان و اونون کیمی آزادلیق مجاهدلری‌نین مشروطه انقلابینداکی رولونون یئترینجه قیمتلندیریلممه‌سی، حتی بو حرکاتدا ائرمنی‌لرین اساس رول اوینادیغی‌نین ادعا ائدیلمه‌سی قبول ائدیلمزدیر. مونوقرافیانین “آذربایجان خالق جمهوریتی‌نین تاریخی ایران تاریخشناسلیغیندا” آدلانان اوچونجو فسلینده آذربایجان خالق جمهوریتی‌نین یارانماسی و قاجارلار ایرانی ایله قارشی‌لیق‌لی علاقه‌لری ایران تاریخشناسلیغیندا آراشدیریلمیش و ایلکین منبع‌لردن استفاده اولونماقلا اطراف‌لی تحلیل ائدیلمیشدیر. مؤلفین فکرینجه اکثر ایران تاریخچی‌لری آذربایجانین قدیم دولتچی‌لیک عنعنه‌لری ایله یاناشی، معاصر دولتچی‌لیک تاریخینه قارشی دا چیخیش ائده‌رک، خصوصاً آذربایجان خالق جمهوریتی‌نین یارادیلماسینا و فعالیتینه غیر-تاریخی یاناشما نمایش ائتدیریرلر. بو یاناشما هله جمهوریتین یاراندیغی ایلک گون‌لردن اؤزونو گؤسترمیش، ایرانین رسمی دایره‌لری اؤلکه‌نین شمال سرحدلری یاخینلیغیندا دئموکراتیک دونیوی تورک دولتی‌نین یارانماسینی، اونون “آذربایجان” آدلاندیریلماسینی خصوصی قیسقانج‌لیقلا قارشیلامیشلار. مؤلفین قناعتینه گؤره، ایران دولتی ایلک وقت‌لاردا آذربایجان آدیندا بیر دولتین مستقل‌لیگینی تانیمادیغینی، حتی آذربایجانین گویا ایرانین آیریلماز بیر حصه‌سی اولدوغونو بیلدیرمیشدی. او زمان‌لار بو خیلی درجه‌ده آذربایجانین مستقل‌لیگی‌نین جنوبی آذربایجاندا ملّی ایدئیانین انکشافینا تأثیر گؤستره بیلجییندن و واحد آذربایجان دولتی‌نین یاراناجاغین‌دان میدانا گلن قورخونون تظاهرو ایدی. لاکین، آذربایجان جمهوریتی رهبرلیگی‌نین قتیت‌لی و آردیجیل سیاستی نتیجه‌سینده ایران نینکی آذربایجانین مستقل‌لیگینی تانیمیش، حتی اونونلا اقتصادی-سیاسی علاقه‌لر یاراتماق اوچون آذربایجان خالق جمهوریتینه خصوصی نماینده هئیتی گؤندرمیش، ایکی دولت آراسیندا دیپلوماتیک نماینده‌لیک‌لر سویه‌سینده قارشی‌لیق‌لی مناسبت‌لر قورولموش، دوستلوق مقاوله‌سی باغلانمیشدی. مونوقرافیانین “جنوبی آذربایجاندا شئیخ محمد خیابانی هراکاتی ایران تاریخچی‌لری‌نین اثرلرینده” آدلانان دؤردونجو فصلینده م.خیابانی حرکاتی اطراف‌لی تحلیل ائدیلمیش، ایران تاریخچی‌لری‌نین حرکاتلا باغلی موقعی معینلشدیریلمیش، اونلارا علمی-تنقیدی مناسبت بیلدیریلمیشدیر. مؤلف حاق‌لی اولا‌راق بئله قناعتده‌دیر کی، ایران تاریخشناسلیغیندا بعضی تدقیقاتچی‌لار ش.م.خیابانی حرکاتی‌نین تاریخی اهمیتینی آزالتماغا چالیشماقلا، آذربایجان تورک‌لری‌نین ایران تاریخینده یئرینی کیچیلتمه‌یه، بو اؤلکه‌ده اجتماعی-سیاسی دییشیک‌لیک‌لرین، کؤک‌لو اصلاحات‌لارین حیاتا کئچیریلمه‌سینده اونلارین رولونو آزالتماغا جان آتیرلار.

ا. مدد‌لی‌نین “XX عصرین اول‌لری آذربایجان تاریخی مسئله‌لری ایران تاریخشناسلیغیندا” آدلی مونوقرافیاسی گ ارک‌لی و قیمت‌لی تدقیقات‌دیر. تدقیقاتین اوغورلو چیخماسیندا اونون مؤلفی‌نین تاریخی رئاللیغا سؤیکنمیی، منبع و ماتئریال‌لار اوزرینده سیله چالیشماسی آز رول اوینامامیشدیر. مؤلفین علمی تدقیقات اوسلوبو، تاریخی فاکت‌لارا تنقیدی و م اسولیت‌لی مناسبتی، علمی دوریه‌یه ایلک دفعه گتیریلن ایلکین منبع‌لرین بوللوغو مونوقرافیانی داها دا زنگینلشدیرمیشدیر. فکریمیزجه، بوتون یوخاریدا گؤستریلن‌لر طلب ائدیر کی، آذربایجان تاریخچی‌لری تاریخیمیزین کئشیگینده آییق-ساییق دایانما‌لی، خالقیمیزین اؤز قدیم و شان‌لی تاریخینه صاحب چیخماسینا فال یاردیم گؤسترمه‌لی‌دیرلر.

ارسال دیدگاه